Изјавата на Рендолф Картер - Полиграматон

Изјавата на Рендолф Картер


Ви повторувам господа, за џабе ме тормозите. Чувајте ме тука засекогаш ако сакате; затворете ме или погубете ме ако мора да имате жртва за да го умилостите привидот кој го нарекувате правда; но не можам да ви кажам повеќе одошто веќе ви кажав. Се она на што се сеќавам, ви го кажав со совршена непристрасност. Ништо не извртив или скрив, и ако има нешто што уште е нејасно, така е поради темниот облак кој ми се има надвиснато над паметта – поради тој облак и поради небулозниот карактер на ужасиите кои го создадоа.
Пак ви велам, не знам што стана со Харли Ворен, но мислам – скоро и се надевам – дека се наоѓа во мирен заборав, ако има некаде нешто толку блажено. Вистина дека пет години му бев најдобар пријател и делумен сопатник во ужасните истражувања на непознатото. Нема да одречам и покрај тоа што сеќавањето ми е несигурно и нејасно, дека сведокот кој ми го спомнувате можеби навистина не видел како што вели, на раскрсницата кај Гејнсвил, како одиме кон мочуриштето Биг Сајпрес кај единаесет и пол таа ужасна вечер. Дека носевме електрични фенери, мотики и еден впечатлив навој со жица со поврзани инструменти, можам дури и да ви потврдам; бидејќи сиве овие работи играа улога во одвратната сцена што ми останува вжарена во потресените спомени. Но за тоа што следеше потоа и за причината поради која изутрината ме најдоа сам и замаен на работ на мочуриштето, морам да инсистирам дека не знам ништо повеќе од она што веќе не знам колку пати ви го повторив. Вие ми велите дека во или близу до мочуриштето нема ништо што би личело на местото на таа страшна сцена. Јас ви велам дека не знам ништо повеќе од она што го видов. Привидение или кошмар можеби и беше– усрдно се надевам дека беше привидение или кошмар – но сепак тоа е се она што ми останува во мозокот од она што се случи во тие потресни часови откако се тргнавме од секој човечки поглед. И зошто Харли Ворен не се врати, само тој или неговата сенка – или некое безимено нешто што не можам да го опишам – може да каже.
 Како што веќе ви кажав, многу добро ми беа познати чудните проучувања на Харли Ворен, па до некоја мера и самиот ги вршев. Од неговата огромна збирка на чудни, ретки книги на забранети теми, ги имав исчитано сите книги со чиј јазик повелам, но малку се во споредба со оние чии јазици не ги разбирам. Чинам дека повеќето беа на арапски и демонската книга што го донесе крајот – книгата која што ја однесе во џебот надвор од светот – беше испишана со букви какви што дотогаш не бев видел на ниедно друго место. Ворен никако не сакаше да ми каже што всушност има во книгата. А за карактерот на нашите проучувања – морам ли пак да ви повторам дека не го паметам во целост? Ми се чини како милост, тоа што не ги паметам, бидејќи беа ужасни, проучувања кои повеќе ги следев од колеблива вчудоневиденост, отколку од некој љубопитен нагон. Ворен отсекогаш имаше власт над мене и понекогаш му се плашев. Се сеќавам како се стресов кога му го видов изразот на лицето ноќта пред страшната случка, кога толку непрестајно зборуваше за неговата теорија, зошто некои трупови никогаш не се распаѓаат, туку илјадници години цврсти и дебели лежат во гробовите. Но сега не му се плашам, бидејќи мислам дека има видено ужаси поголеми од оние коишто мене ми се познати. Сега за него ми е страв.
Уште еднаш ви повторувам дека немам јасна престава што ни беше целта таа вечер. Се разбира, имаше некаква врска со нешто од книгата која Ворен ја носеше со него – древната книга испишана со неодгатливи букви којашто му стигна од Индија еден месец претходно– но се колам дека не знам што очекувавме да најдеме. Сведокот кој го имате вели дека не видел во 11 и пол на раскрсницата кај Гејнсвил, како се упатуваме кон мочуриштето Биг Сајпрес. Најверојатно е во право, но јас не се можам да се сетам. Во умот ми е врежана сликата на само една сцена, но часот сигурно беше доцна по полноќ; бидејќи бледата полумесечина се имаше кренато високо на парливото небо.
На местото имаше древни гробишта; толку древни што се стресов од повеќекратните знаци на небројни години. Се наоѓаше во една длабока, запурна долина, обрасната со смрдлива трева, мов и најразлични ползечки плевели и исполнета со неодредена смрдеа која во разлутаната фантазија неразумно ја бев поврзал со скапани камења. На секој чекор се гледаа знаци на запоставеност и разнебитеност и бев опседнат од впечатокот дека Ворен и јас сме првите живи суштества што ја нарушуваат смртната, вековна тишина. Над работ на долината, болежлива, бледа полумесечина ѕиркаше низ опорите пареи кои како да потекнуваа од нечуени катакомби и на нејзините слаби, колебливи зраци можев да воочам одбивен ред на антички плочи, урни, сенотафи и мавзолејски фасади; целите разронети, мовлосани, исфлекани од влага и делумно скриени од одвратната раскошност на нездравата вегетација.
Првиот јасен впечаток за сопственото присуство во страшната некропола што го имам, е кога со Ворен застанавме пред една полуопустошена гробница и кога отфррливме дел од товарот кој го бевме носеле. Тогаш видов дека со мене носам електричен фенер и две мотики, додека мојот придружник се беше снабдил со сличен фенер  и преносен телефонски прибор. Не изустивме ни збор, бидејќи местото и задачата како да ни беа познати и без да должиме ги грабнавме мотиките и започнавме да ги расчистуваме тревите, плевелите и растурената земја од рамната, прастара мртовечница. Откако ја расчистивме целата површина, која се состоеше од три огромни гранитни плочи, се повлековме на извесно растојание за да ја разгледаме костурската сцена, а Ворен како да пресметуваше нешто во себе.  Тогаш се врати до гробницата и користејќи ја мотиката како лост, се обиде да ја отвори плочата што беше близу до една камена урнатина што во свое време можеби била споменик. Не успеа, па ми даде знак да му дојдам на помош. Најпосле, со здружени сили го олабавивме каменот, па го кренавме и го наваливме настрана.
Отстранувањето на плочата откри црн отвор, од каде што профучи изобилие на трлави гасови, кои беа толку зашеметувачки што ужаснато се повлековме. Меѓутоа по некое време, повторно и пријдовме на јамата и видовме дека издувувањата не се толку неподносливи. Фенерите ни го открија врвот на камени скали, кои капеа од некаква гнасна икор на подземјето и кои беа порабени од влажни ѕидови закоравени со шалитра. И тука за прв пат во сеќавањето ми се појавува говорна размена, како Ворен најпосле ми се обраќа во неговиот мек тенор; глас неверојатно непогоден од исклучителното опкружување.
„Жал ми што ќе морам да те оставам горе на површина,“ рече, „но злосторство би било да се пушти некој со твоите кревки нерви да слезе долу. Не можеш да си ги замислиш и покрај она што си прочитал и што сум ти кажал, нештата што ќе морам да ги видам и направам. Ѓаволски работи се тоа Картер и се сомневам дека на човек без железни живци би му успеало да се врати жив и нерастроен. Не сакам да те навредувам и Бог знае дека би ми било мило ако те имам крај себе; но одговорноста, на некој начин, е моја и не би можел да влечкам некој раздраздлив како тебе кон веројатна смрт или лудило. Ти велам, не можаш да замислиш какво е! Но, ветувам дека секој потег ќе ти го пренесувам преку телефон – гледаш, имам доволно жица за до центарот на земјата и назад!“
Сеуште можам да ги слушнам, во мислите, тие рамнодушно изговорени зборови и сеуште ги паметам моите приговори. Очајнички настојував да го придружувам пријателот во тие гробски длабини, но видов дека е непопустлив. Дури и се закани дека ќе ја прекине експедицијата ако продолжам да настојувам; закана која што се покажа како ефективна, бидејќи само тој имаше го имаше клучот од таму. На сето ова сеуште можам да се сетам, но и понатаму не знам што беше она што го баравме. Откако ја доби мојата нерада согласност за она што го беше наумил, Ворен ја крена макарата со жица и ги прилагоди инструментите. Потоа ми климна, па зедов еден од апаратите и седнав на еден древен, обезбоен гроб близу до новооткриениот отвор. Најпосле ми ја стисна раката, ја нарами макарата со жица и исчезна во неописливата некропола.
За кратко го гледав блесокот на фенерот и слушав шушкањето на жицата додека ја пушташе по него; но наскоро блесокот нагло исчезна, како да сврте зад свиок по каменото скалиште и исто толку бргу замре и звукот. Бев сам, но врзаз за непознатите длабини преку тие магични нишки чија изолирана површина зелено лежеше под мачните зраци на таа бледа полумесечина. 
Во осамената тишина на тој древен и напуштен град на мртвите, умот ми приредуваше најстрашни фантазии и привиденија; и грозоморните светилишта и монолити како да добиваа одвратен карактер –полу-живост. Бесформни сенки како да дремеа во темните процепи на обраснатата долина, и да се протеруваа како во некоја ритуална поворка, крај портите од мувлосаните гробови на ридот; сенки коишто не беа родени од зраците на таа млитава, зјапната полумесечина.
Постојано погледнував кон часовникот на светлото од електричниот фенер и со грозничава напнатост слушав кај приемникот од телефонот; но и после четврт час не чув ништо. Тогаш од инструментот се чу слабо кликање и со напнат глас го побарав пријателот. И покрај тоа што бев вознемирен, сепак бев неподготвен за зборовите што се огласија од тој необичен темник, изговорени од Харли Ворен низ нагласок кој беше покрескав и порастреперен од кога и да е. Оној кој толку смирено ме напушти пред толку малку време, сега ми зборуваше низ расторен шепот, покобен од најгласниот врисок:
„Господе! Да можеш да го видиш она што јас го гледам!“
Не можев да одговорам. Занемен, можев само да чекам. Потоа повторно дојдоа разузданите тонови:
„Картер, ужасно е – чудовишно – неверојатно!“
Овој пат гласот не ме издаде и во приемникот истурив поплава возбудени прашања. Ужаснат, фатив да повторувам, „Ворен, што е? Што е?“
Уште еднаш се чу гласот на мојот пријател, сеуште зарипнат од страв, а сега и прошаран со очај:
„Не можам да ти кажам Картер! Никако не може да се опише – не се осудувам да ти кажам – никој не може да го знае и да преживее – Боже Господе! Не ни сонував за ВАКВО нешто!“
Повторно мир, освен мојот веќе неразбрилив порој од испелтечени распити. Потоа гласот на Ворен со тон на бесна вџашеност:
„Картер! Во име на Бога, врати ја плочата и бегај ако можеш! Бргу! –остави се друго и трчај кон излезот – само така ќе се спасиш! Прави како што ти велам и не барај да ти објаснувам!“
Слушнав, но можев само да ги повторам избезумените прашања. Околу мене беа гробовите и темнината и сенките, под мене, некоја закана надвор од радиусот на човечката фантазија. Но пријателот ми беше во поголема опасност од мене и низ стравот бледо почувстував и огорченост што ме смета за способен да го напуштам под вакви околности. Повторно кликање и по мала пауза, жалосниот глас на Ворен:
„Бриши! Господе Боже, врати ја плочата и бриши Картер!“
 Нешто во детинестиот жаргон на мојот, јасно потресен, придружник ми ги откочи способностите. Се решив и му викнав, „Ворен, држи се! Слегувам!“ Но на ова тонот на слушателот се претвори во врисок на краен очај:
„НЕМОЈ! Не можеш да разбереш! Предоцна е – сам сум си виновен. Врати ја плочата и бегај – ни ти ни некој друг веќе може да направи нешто!“
Тонот повторно се смени, овој пат добивајќи на мекост, како на безнадежно препуштање. 
Но сепак остана напнат во грижата за мене.
„Бргу – пред да стане касно!“
Се обидов да не го слушам, се обидов да ја скршам парализата што ме имаше приклештено и да го исполнам ветувањето дека ќе слезам да му помогнам. Но и наредниот шепот ме најде смраморен во пранги на чист ужас.
„Картер – побргу! Не вреди – мора да одиш – подобро еден отколку двајца – плочата-“
Пауза, повторно кликање, потоа слабиот глас на Ворен.
„Уште малку и готово – немој да ми отежнуваш – покриј ги тие проклети скали и спасувај си го животот – губиш време – Збогум, Картер – нема веќе да те видам.“
Тука шепотот на Ворен се поду во врисок, врисок кој постепено се издигна до вриштење вкалемено со сите вековни стравотии—
„Проклети да се ѓаволштииве – цели свити – Господе! Бриши! Бриши! БРИШИ!“
После тоа настапи тишина. Не знам колку  бескрајни раздобја седев запрепастен; шепотејќи, мумлајќи, викајќи, вриштејќи во тој телефон. Непрестајно низ тие раздобја шепотев и мумлав, викав, врескав и вриштев, „Ворен! Ворен! Одговори ми – тука ли си?“
И тогаш ме снајде круната на сиот ужас – неверојатното, непомисливото, неизустливото. Реков дека како раздобја да поминаа откако Ворен го списка последното очајничко предупредување и дека само моите крици сега ја кршеа одвратната тишина. Но по некое време повторно се чу кликање од приемникот, па ги напрегнав ушите да слушнам. Повторно викнав, „Ворен, таму ли си?“ и како одговор го чув она што ми го постави овој облак над паметта. Не се обидувам, господа, да го објаснам тоа – тој глас – ниту, пак, можам детално да го опишам, бидејќи првите зборови ми ја зедоа свеста и ми создадоа ментална празнина што се протега се до времето на кога се разбудив во болницата. Да речам дека гласот беше длабок; празен; желатинозен; далечен; неземен; нечовечки; бестелесен? Што да речам? Му стави крај на моето доживување и мојата приказна. Го чув и се ничкосав– го чув како што седев смраморен во тие непознати гробишта во долината, сред разронетите камења и навалени гробови, смрдливата вегетација и трлави пареи. Го чув како надоаѓа од најкрајните длабочини на таа проклета гробница додека гледав како бесформни, лешождерни сенки играат под клетата бледа месечина.
И ова го кажа:

„Будало, Ворен е мртов!“