Полиграматон


„Има сакраменти на зло како и на добро околу нас и верувам дека живееме и се движиме во непознат свет, место каде што има пештери и сенки и домувачи во самракот. Возможно е човек понекогаш да се врати по курсот на еволуцијата и мое верување е дека извесни ужасни преданија уште не се мртви.“


- Артур Макен



I


Пред само неколку недели, на еден уличен агол во селото Паскоаг во Род Ајленд, еден висок, крупен, и навидум арен пешак пробуди многу умувања со својот своеобразен пропуст во однесување. Се чини дека се беше спуштал по ридот од патот за Чепачет и среќавајќи се со погустиот кварт, скршнал кон неговата лева страна по главнот булевар каде што неколку скромни бизнис блокови придаваат чувство на урбаност. Во тој момент, без видлива провокација го извршил зачудувачкиот пропуст, левтерно зјапајќи за момент кон највисоката од зградите пред него, и потоа, со редица од ужаснати, хистерични врисоци, поулавено се вдал да трча што на крај довело до сопинање и паѓање на наредната раскрсница. Подигнат и истресен од спремни раце, било увидено дека е свесен, органски неповреден, и очевидно излечен од неговиот ненадеен нервен напад. Промрморел некое засрамено објаснување кое вклучувало некакво напрегање коешто го беше доживеал и со наведната глава се свртил назад кон патот за Чепачет, исчезнувајќи од вид со тежок чекор без ниту еднаш да се заврти. Беше чудна случка да го спопадне еден толку голем, јадар, обичнолик и навидум способен човек и чудноста не беше намалена од примедбите на еден набљудувач кој го беше препознал како потстанарот на еден добро познат млекар на работ на Чепачет.

Се воспостави дека беше бил полициски детектив од Њу Јорк по име Томас Ф. Малоун, моментално на долго боледување под лекарски надзор после некаква несоодветно пропорционална тегобна работа на некој грозоморен локален предмет којшто несреќа го беше направила драматичен. Имало рушење на неколку стари циглени згради за време на рација во којашто тој бил вклучен и нешто во врска со сѐопштата загуба на животи, како на затвореници така и на неговите придружници, сперливо го беше вџашило. Како резултат, се здобил со преизразен и аномален ужас од секоја зграда што дури и од далеку наликувала на оние кои се беа срушиле, поради што најпосле ментални специјалисти му забраниле да гледа такви работи на неопределено време. Еден полициски доктор со роднини во Чепачет ја беше именувал таа поспана паланка од дрвени колонијални куќи како идеално место за психолошко закрепнување, па таму беше и заминал паталецот, ветувајќи никогаш да не се шета меѓу поциглените улици на поголемите села сѐ додека истото не му го дозволи специјалистот од Вунсокет со којшто беше ставен во контакт. Прошетката до Паскоаг по часописи беше била грешка, и пациентот платил со уплав, модрици и понижување за неговата непослушност.

Волку им беше познато на озборувачите во Чепачет и Паскоаг, и во исто волку веруваа и најучените специјалисти. Но Малоун на специјалистите првично им беше кажал многу повеќе, сопирајќи дури кога увиде дека возвратот им е крајна неверодостојност. Потоа си ја затвори устата, воопшто не приговарајќи кога општо беше заклучено дека рушењето на извесни бедни циглени куќи во населбата Ред Хук во Бруклин и последователната смрт на многу храбри полицајци му ја беше пореметиле живчаната урамнотеженост. Премногу беше работел, велеа сите, во обидите да ги исчисти тие гнезда на безредие и насилство; и рака на срце, извесни особености беа биле доволно потресни, и неочекуваната трагедија била последната капка. Ова беше просто објаснување кое можеа сите да го разберат и бидејќи Малоун не беше прост човек, увиде дека e подобро да остане на тоа. Да им се поткажува на луѓе без мечта за ужас надвор од секоја човечка замисла - ужас на куќи и квартови и градови лепрозни и канцерозни со зло довлечкано од дамни светови - значи да си бара лудачка кошула наместо спокоен распуст, а Малоун беше разумен човек и покрај неговиот мистицизам. Го имаше далекувидниот поглед на Келтот за бизарни и скриени нешта, но брзото око на логичарот за навидум неубедливото, мешавина која го беше довела до далеку долж четириесет и двете години на неговиот живот и го имаше ставано во чудни места за човек од Даблинскиот Универзитет роден во Џорџиска вила близу Феникс Парк.

И сега, како што се осврнуваше на нештата кои ги беше видел и почувстувал и поимал, Малоун беше задоволен да ја чува несподелена тајната за што би можело да претвори еден смел борец, во растроен невротичар; што би можело да направи од стари циглени гета и мориња од мрачни, превртливи лица предмети на кошмар и устрелно знамение. Немаше да е прв пат да неговите чувства бидат приморани да тлеат непротолкувани - зашто не беше ли самиот негов чин на нурнување во полиглотската бездна на подземјето на Њу Јорк изрод надвор од разумно објаснување? Што може да им каже на прозаичните за античките вештерства и гротескните чудесии распознатливи за чувствителни очи насред отровниот казан кајшто сиот разнолик олош на неполезни ери го меша својот чемер и ги овековечува своите срамотни стравотии? Го беше видел пеколниот зелен пламен на тајни чудесии во овој бесрамен, затаен џумбуш на површна алчност и внатрешна богохулност и мирно се беше насмевнувал кога сите њујуркчани кои ги знаеше се потсмеваа на неговите експерименти со полициска работа. Беа биле мошне чешити и цинични, ругајќи му ги фантастичните потраги по незнатливи мистерии и уверувајќи го дека во тие денови Њу Јорк не содржи ништо освен евтиност и вулгарност. Еден од нив му се обложи во голема сума дека не може - и покрај неговите многубројни потресителни успеси објавени во „Даблин Ревју“ - ни да напише вистински интересна приказна за њујоршкиот џган; и сега кога ќе се присетеше, воочуваше дека космичка иронија ги беше оправдала зборовите на пророкот, истовремено побивајќи го потајно нивното лекомислено значење. Ужасот, каков што најнакрај го соѕре, не можеше да се претвори во приказна - зашто како и книгите цитирани од германскиот авторитет за По, „es lässt sich nicht lesen - не дава да биде прочитан“.



II


За Малоун, чувството на притаена мистерија во постоењето беше секогаш присутна. Во младоста ја беше чувствувал скриената убавина и занес на нештата, и беше бил поет; но сиромаштија и жалост и прогонство му го беа свртиле погледот кон помрачни насоки, и се беше дивел на оптужувањата на злото во светот наоколу. Секојдневниот живот за него беше станал фантазмагорија на морбидни сенишни проучувања, кои час светкаа и се вргалеа со заскриена гнилост како кај најдобрите ракотворби на Бредсли, час поткажуваа за стравотии позади најобичните облици и предмети како во попрефинетите и понеочигледни дела на Густав Доре. Често сметаше дека е милостливо тоа што повеќето лица со висока интелегенција се подбиваат со најдлабоките мистерии; зашто, тврдеше, ако надмоќни умови би биле некогаш ставени во целосен допир со тајните зачувани од древни и подли култови, происходните абнормалии не само што набрзо би го срушиле светот, туку би му се заканиле и на самиот интегритет на универзумот. Сите вакви промислувања беа несомнено морбидни, но остра логика и длабока смисла за хумор соодветно ги урамнотежуваа. На Малоун му беше доволно да ги остави неговите замисли упола-наѕрени и неговите забранети визии лекомислено изигрувани; и хистеријата дојде само кога должноста го фрли во пекол на откровенија пренадеен и преподмолен за бегство.

Веќе некое време беше распределен во станицата на улица Батлер Стрит во Бруклин кога разбра за случајот во Ред Хук. Ред Хук е лавирит на хибридна беда близу древното крајречје наспроти Гавернерс Ајленд, со валкани булевари кои го искачуваат ридот од доковите до она повисоко ниво каде гнилите должини на улиците Клинтон Стрит и Корт Стрит водат кон Бороу Хол. Нејзините куќи се во главно од цигли, датирајќи од првата четвртина до средината на деветнаесеттиот век и некои од помагливите сокаци и споредни улици го имаат тој примамлив вкус кој вообичаената литература нѐ тера да го викаме „дикензиски“. Населението е безнадежна тутка и енигма; сириски, шпански, италијански и црнечки елементи се прелапуваат еден со друг, со одломки од скандинавски и американски појаси кои се протегаат недалеку. Галама е од звук и гнасотија што испушта чудни викотници како одговор на шлапањето на мрсни бранови на нејзините калливи пристаништа и чудовишните оргулски литании на пристанишните свирки. На ова место поведра слика домувала во минатото, со бистрооки морепловци низ пониските улици и домови на вкус и содржајност каде што поголемите куќи го порабуваат ридот. Човек може да ги проследи останките од оваа поранешна среќа во уредните форми на градбите, повремените елегантни цркви, и доказите на оригинална уметност и позадина во делчиња на подробности ваму-таму - излижани скалила, исчукана порта, црвјосан чифт украсни столбови или пиластери, или одлом од некој некогашно зелен простор со извиткана и ‘рѓосана железна ограда. Куќите обично се во форма на блокови и одвреме-навреме по некоја многупрозорна купола се издига да зборува за дни кога домовите на капетани и бродопоседници го гледале морето.

Од оваа тутка на материјална и духовна гнојност богохулијата на стотици дијалекти го кајдисуваат небото. Орди на скитници се лулаат викајќи и пеејќи по алеите и булеварите, повремени прикриени раце ненадејно гасат светла и спуштаат завеси, и мургави, од грев избраздени лица исчезнуваат од прозори кога посетители ќе си расчепкаат пат до нив. Полицијата е очајна за ред и реформи, и повеќе се труди да крене бариери за да го заштити надворешниот свет од заразата. Ѕвонежот на патролните коли е пречекуван од некаква призрачна тишина, и оние затвореници што се приведени никогаш не се разговорливи. Видливите престапи се разноврсни како и локалните дијалекти, и дијапазонот им се движи од криумчарење рум и забранети иселеници, преку разнобразни стадиуми на беззаконие и затаен порок, до убиство и унакажување во нивните најненавистни појави. Тоа што овие видливи збиднувања не се почести не е во прилог на угледот на маалото, освен ако вештината на прикривање не е уметност вредна за углед. Повеќе луѓе влегуваат во Ред Хук одошто ја напуштаат - или барем одошто ја напуштаат по копнена страна - а оние кои не се прикажливи се тие кои најчесто си одат.

Малоун пронајде во ваквата состојба на нештата бледа смрдеа на тајни поужасни од сите гревови порекнати од граѓаните и оплaкани од свештениците или филантропите. Беше свесен, како некој што ја обединува фантазијата со научно знаење, дека современи луѓе под услови на беззаконие имаат необјаслив нагон да ги повторуваат најмрачните инстинктивни шеми на примитивно полу-мајмунско дивјаштво во нивните секојдневни животи и обредни прославувања; и често ги беше гледал со антрополошки трепет разбаените, распцуени поворки матнооки и сипаничави млади момчиња кои врвеа во мрачните ситни саати на утрото. Човек непрестајно гледаше групи од ваква младина, некогаш во развргалени бдеења по уличните ќошеви, некогаш среде врати како морничаво свират на евтини музички инструменти, некогаш во замелушени дремежи или непристојни дијалози околу кафански маси близу Бороу Хол, а некогаш во шепотни разговори околу запуштени такси коли качени до високите скалила на разронети стари куќи со внимателно покриени прозори. Му правеа морници и го фасцинираа повеќе одошто се осудуваше да им признае на неговите соработници во полицијата, зашто се чинеше дека во нив гледа некоја чудовишна нишка на тајна непрекинатост; некој вражји, загадочен и древен дезен потполно надвор и под бесрамната маса на факти и навики и збиралишта излистани со толку совесно техничка грижа од полицијата. Тие мора да се, чувствуваше во себе, наследниците на некоја потресна и првобитна традиција; учесници во унакажени и скршени одрони на култови и церемонии постари од човештвото. Нивната доследност и одреденост го предлагаше ова, а беше покажано и во своеобразниот сомнеж на ред кој демнеше под нивното бедно безредие. Незалудно беше читал трактати како „Вештерски култови во западна Европа“ на г-ца Мури; и знаеше дека до неодамна со сигурност имаше преживеано меѓу селанитe и притаени народи стравотен и потаен систем на собори и оргии со потекло од мрачни религии кои го предатираат Аријскиот свет и кои се појавуваат во популарните легенди како црни миси и вештерски шабати. Тоа дека овие пеколни остатоци од стара Туранско-Азијатска магија и култови за плодност се дури и во овој миг целосно изумрени не можеше ни за момент да претпостави; и често се прашуваше колку постари и колку поцрни од најлошите промрморени сказни мора да се некои од нив.



III


Случајот на Роберт Сојдам беше она што го доведе Малоун до срцето на нештата во Ред Хук. Сојдам беше учен самотник од древна холандска фамилија која првично едвај имаше по некој имот, и седеше во пространа, но неодржана вила изградена од неговиот дедо во Флетбуш кога селото не беше ништо повеќе од пријатен збир на колонијални колиби кои ја обиколуваа шилестата и забршленета реформаторска црква со нејзиниот железоограден двор на холандски надгробни плочи. Во неговата осамена куќа, повлечена од Мартенс Стрит среде двор прастари дрвја, Сојдам беше читал и се беше мрштел во мислите шест децении освен еден период пред една генерација, кога беше отпловил за стариот свет и останал таму осум години скриен од сечии очи. Не можеше да си дозволи слуги, и примаше саде малку посетители во својата апсолутна самотија; избегавајќи блиски пријателства и пречекувајќи ги неговите ретки познаници во едната од трите соби на приземјето кои ги држеше средени - една огромна, високоплафонска библиотека чии ѕидови беа здраво нагнетени со парталави книги со гломазна, архаична и бледо одбивна појава. Растот на градот и неговото конечно втопување во бруклинската област не му значеше ништо на Сојдам, а тој стигна да му значи сѐ помалку и помалку на градот. Постарите луѓе сеуште го покажуваа со прст на улица, но за поголемиот дел од помладото население беше само едно левтерно, џбитаво старче чија несредена бела коса, небричена брада, сјајна црна облека и бастун со позлатена рачка изнудуваше по некој љубопитен поглед и ништо повеќе. Малоун не го познаваше на изглед сѐ додека должноста не го повика до предметот, но имаше индиректно чуено за него како вистински задлабочен стручњак за средовековни суеверија и еднаш имаше попратна намера да побара еден негов памфлет кој веќе не беше во печат, а кој зборуваше за Кабалата и легендата за Фауст, кој еден пријател му го беше цитирал од памет.

Сојдам стана „предмет“ кога неговите далечни и единствени роднини побараа  судско решение за неговата здраворазумност. Нивната постапка се чинеше ненадејна за надворешниот свет, но всушност беше преземена дури по долго набљудување и жалосни расправи. Беше основана на извесни несекојдневни промени во неговиот говор и навики; разуздани упати кон претстојни чудесии и необјасливи сновања низ злогласни бруклински маала. Беше станувал сѐ понеуреден и понеуреден низ годините и сега лутал како прав божјак; забележуван повремено од страна на понижени пријатели во метро станици, или како се мандари по клупи околу Бороу Хил во разговори со групи на мургави, злолики странци. Кога ќе проговореше, саде бладаше за неограничена моќ што му била скоро на дофат, и повторуваше со упатени вргалења мистични зборови или имиња како „Сефирот“, „Ашмодаи“ и „Самаел“. Судската постапка откри дека го користи приходот и си ја запустува печалбата со купување на своевидни томови увезени од Лондон и Париз, како и во одржување на бедниот сутерен во областа на Ред Хук каде што ја поминуваше скоро секоја вечер, пречекувајќи несекојдневни пратеништва на грубијански мелези и странци и очевидно спроведувајќи некоја церемонијална служба позади зелените ролетни на таинствени прозорци. Детективите кои беа назначени да го следат пријавуваа чудни викотници и баења и потскокнувања на нозе како продираат од овие вечерни обреди и трепереа од нивниот сперлив занес и безгрижност и покрај честоста на бизарни оргии во таа замајана населба. Меѓутоа, кога дојде време за сослушување, Сојдам успеа да си ја зачува слободата. Пред судијата држењето му стана достоинствено и разумно, и отворено ја призна левтерноста на поведението и настраноста на ковот на говорот во коишто беше потпаднал преку прекумерна посветеност на неговите изучувања и истражувања. Рече дека бил зафатен со истрага на извесни подробности на европската традиција кои барале близок допир со странски групи и нивните песни и фолклорни танци. Замислата дека некакво подло тајно здружение го беше имало во канџите, како што беше поткажано од страна на неговите роднини, се разбира беше апсурдно; и покажуваше колку жалосно ограничено е нивното разбирање за него и неговата работа. Триумфирајќи со неговите смирени објаснувања, му беше дадено непречено да си замине; и платените детективи на Сојдамци, Корлеарци и Ван Брунтци беа повлечени со помирена одбивност.

Тука се случи да сојуз на федерални инспектори и полицијата, меѓу кои и Малоун, влезе во предметот. Чуварите на законот со интерес ја следеа постапката против Сојдам и во многу наврати им беа повикани напомош на приватните детективи. Низ ваквата работа се воспостави дека новите соработници на Сојдам беа меѓу најцрните и најсвирепи злосторници во заобиколните алеи на Ред Хук, и дека барем третина од нив беа познати и повеќекратни престапници во случаи на кражба, неред и увоз на противзаконски доселеници. Навистина, немаше да се претера ако се кажеше дека конкретниот круг на стариот стручњак скоро совршено се совпаѓаше со најлошите организирани соеви кои криумчареа до бреговите извесни безимени и неодредени азиски олоши кои Елис Ајленд мудро ги беше одвратил. Во пренатрупаните гета на Паркер Плејс - оттогаш преименуван - каде Сојдам го држеше неговиот сутерен беше пораснала една мошне необична колонија на неодредени косооки народи кои ја користеа арапската азбука, но беа речито одречени од големата маса сиријци во и околу Атлантик Авењу. Сите можеа да бидат депортирани поради немање документи, но законитоста е спора и човек не го вознемирува Ред Хук освен ако јавниот одглас не го примора.

Овие суштества посетуваа една дотраена камена црква, која секоја среда се користеше како сала за игранки, и која ги вишеше своите готски контрафори во близина на најпоганите делови на крајречјето. Номинално беше католичка; но свештениците низ цел Бруклин му одбиваа на местото секаков углед и веродостојност и полицајците се согласуваа со нив кога ќе ги чуеја звуците кои ги емитираше навечер. На Малоун му се имаше присторувано дека слуша ужасни распукани бас тонови од скриени оргули длабоко под земјата кога црквата беше празна и неосветлена, додека сите набљудувачи стравуваа од врискањата и чукањата на тапани кои ги придружуваа видливите богослужби. Сојдам, кога го испрашаа, рече дека обредот бил некоја останка на несторско христијанство прошарано со тибетски шаманизам. Повеќето луѓе, претполагаше, беа од монголоиден сој, по потекло од некаде во или близу Курдистан - и Малоун не можеше да не си спомне дека Курдистан е земјата на Језидите, последните преживеани од персиските ѓаволопоклонувачи. Како и да беше, тарашкањата во истрагата за Сојдам покажа со сигурност дека овие неодобрени новодојденци го преплавуваа Ред Хук во сѐ поголем број; влегувајќи преку некој поморски заговор недостигнат од финансиските инспектори или крајбрежната полиција, се изливаа од Паркер Плејс и бргу се ширеа нагоре по ридот, добредојдени со своевидено побратимство од страна на другите разноразни населеници на околијата. Нивните склупчени фигури и својствено замижани физиономии, гротескно споени со помодарска американска облека, се појавуваа во сѐ поголем и поголем број меѓу безделниците и чергарските бандити од населбата кај Бороу Хол; кога најпосле стана неопходно да се пресмета нивниот број, да се одредат нивните изворишта и занимања, и ако е возможно да се изнајде начин да се соберат и достават до соодветните иселенички власти. На оваа задача беше назначен Малоун по согласност на федералните и градските чувари на законот, и како што го започна своето иследување на Ред Хук се почувствува исправен пред работ на безимени ужасии, со неуредната, запуштена фигура на Роберт Сојдам како архиѓавол и соперник.


IV


Полициските методи за разноврсни и генијални. Малоун, преку ненаметливи расприкажувања, внимателно обични разговори, добро темпирани понуди на матарката со алкохол и промислени дијалози со исплашени затвореници, научи многу единични факти за движењето чија појава беше станала толку заканувачка. Новојоденците навистина беа Курди, но со дијалект засенет и загадочен за конкретна филологија. Оние од нив кои работеа најчесто живееја како аргати по доковите или како диви прематари, макар што често служеа и во грчки ресторани и држеа улични тезги за весници. Меѓутоа, повеќето од нив немаа видлив начин на заработка и очигледно беа поврзани со подземни подвизи, од кои криумчарење и продажба на црно беа најмалку неопислливи. Беа дошле на парабродови, очевидно со бродови за случаен превоз и скришно се беа истовариле на безмесечеви ноќи со чамци кои се прикрадуваа под некој извесен док и следеа некој скриен канал до таен подземен басен под некоја куќа. Овој док, канал и куќа Малоун не можеше да ги пронајде, зашто сеќавањата на неговите доушници беа крајно збркани, додека нивниот говор во голема мера беше вон способностите на дури и најспособните толкувачи; ниту пак можеше да се здобие со вистински податоци за причините за нивното систематско увезување. Беа воздржливи за точното место од каде што беа дошле и никогаш не беа со доволно спуштена одбрана за да откријат какво воздејство ги беше изнашло и им ја беше упатувала нивната насока. Всушност, пројавуваа нешто како преизразен уплав кога беа запрашани за причините за нивното присуство. Бандитите од други сорти беа подеднако молчаливи и сѐ што можеше да се дознае беше дека некој бог или големо свештенство им беше ветилo нечуена моќ и натприродна слава и господства во чудна земја.

Посетеноста, како од новодојденците така и од старите бандити, на внимателно вардените вечерни средби на Сојдам беше многу редовна и полицијата набрзо дозна дека доскорешниот самотник беше изнајмил додатни станови за да може да ги смести оние гости кои ги знаеја неговите лозинки; зафаќајќи најпосле три цели куќи и долгорочно приберувајќи многу од неговите настрани придружници. Малку време поминуваше сега во неговиот дом во Флетбуш, очевидно одејќи и идејќи само за да земе и врати книги; и неговото лице и држење се имаa здобиено со одбивно ниво на дивост. Малоун два пати го распраша, но секојпат беше реско одвратен. Не знае ништо, велеше, за мистериозни заговори или движења, и немаше претстава како Kурдите имаат влезено или што сакаат. Негова работа беше на мира да го проучува фолклорот на сите доселеници од областа; работа во којашто полицајци немаат оправдлива причина да се мешаат. Малоун го спомна својот восхит кон старата брошура на Сојдам за Кабалата и други митови, но омекнувањето на старецот беше само миговно. Насети натрап и го поби неговиот гостин на мошне недвосмислен начин, за најпосле Малон да се повлече згаден и да се сврти кон други канали на информација.

Што ќе откопаше Малоун ако продолжеше да работи на предметот, никогаш нема да дознаеме. Како што стоеја работите, глупав спор помеѓу градските и федералните власти ја суспендира истрагата на неколку месеци, за време на коишто детективот беше зафатен со други задачи. Но во ниедно време не изгуби интерес, или пропушти да биде вчудовиден од она што почна да му се случува на Роберт Сојдам. Токму во времето кога бран на киднапирања и исчезнувања ја рашири својата возбуда врз Њу Јорк, неодржаниот стручњак се впушти во метаморфоза потресителна колку што беше и бесмислена. Еден ден го видоа близу Бороу Хол со пресно бричено лице, уредно поткастрена коса, и помодарски беспрекорна облека, и секој ден потоа некое помрачено подобрување беше забележано на него. Ја одржуваше новата педантност без прекин, додаде врз неа невообичаен блесок на око и бистрина на говор и малку по малку почна да се ослободува од џбитавоста која толку долго го беше деформирала. Сега често беше згрешаван за некој многу помлад, здобивајќи се со еластичност на чекорот и ведрина на поведението кои им прилегаа на новите обичаи, и пројави своевидно потемнување на косата кое како да не потсетуваше на боја. Како што врвеа месеците почна да се облекува сѐ понеконзервативно и понеконзервативно и најпосле ги воодушеви неговите пријатели со реновирање и редекорирање на неговата вила во Флетбуш, која ја разотвори низ низа приеми, повикувајќи ги сите познаници на кои можеше да се сети и пружејќи им посебно добредојде на роднините кои пред толку неодамна го беа барале неговото лишење од слобода и на кои сега им проштеваше сѐ. Некои присуствуваа од љубопитност, други од должност; но сите беа ненадејно шармирани од изгрејната отменост и достоинство на поранешниот самотник. Го беше завршил, тврдеше, најголемиот дел од работата која му била предодредена; и одошто тукушто беше наследил некаков имот од некој полузаборавен европски пријател беше на ум да си ги помине последните години во посветла втора младост којашто безгрижност, мукает и исхрана му ја беше овозможиле. Во Ред Хук го гледаа сѐ помалку и помалку и сѐ повеќе и повеќе се движеше низ општеството во коешто беше роден. Полицајците забележеа тежнеење на бандитите да се берат кај старата камена црква и сала за игранки наместо кај сутеренот во Паркер Плејс, макар што последново место и неговите неодамнешни доградби уште преливаа од дегутантен живот.

Потоа се случија два инциденти - доволно раздалечени еден од друг, но и обата од напнат интерес за предметот според визијата која Малоун ја имаше за него. Едниот беше тивка објава во весникот „Игл“ за свршувачката на Роберт Сојдам со г-ца Корнелија Геритсен од Бејсајд, млада девојка со одлична положба која беше далечна роднина на стариот зет-избраник; додека другиот беше рација на црквата со салата за игранки од страна на градската полиција, по пријава дека лицето на некое киднапирано дете било видено за миг во еден од подрумските прозорци. Малоун учествуваше во оваа рација и со голема грижа го проучи местото кога влезе. Ништо не беше најдено - всушност, градбата беше потполно напуштена кога ја посетија - но чувствителниот Келт беше нејасно вознемирен од многу нешта во нејзиниот ентериер. Имаше грубо насликани паноа кои не му се допаднаа - паноа кои прикажуваа свети лица со сперливо овоземски и зајадливи изрази, и кои повремено си земаа слободи кои дури и лаичка смисла за пристојност едвај би можела да ги допушти. А, исто така, не му беше по ќеф ни грчкиот натпис на ѕидот над проповедницата; една древна вражба на којашто еднаш беше налетал во универзитетските денови во Даблин, и којашто велеше, преведена буквално:


„О побратиме и придружнику во ноќта, ти кој се веселееш на кучешки грохоти и пролеана крв, кој скиташ насред сенките меѓу гробниците, кој чезнееш по крв и им носиш ужас на смртниците, Горго, Мормо, илјаднолика месечино, насмевни им се на жртвите наши!“


Кога го прочита ова затрепери и нејасно помисли на распуканите бас тонови на оргулите кои му се беше присторило дека ги слуша под црквата на извесни вечери. Повторно затрепери од ‘рѓата околу работ на еден метален басен кој стоеше на олтарот и нервозно запре кога ноздрите како да му насетија некоја своевидна и грозоморна смрдеа од некаде во близина. Тој спомен за оргулите го опседнуваше и го истражи подрумот со особена прилежност пред да си замине. Местото му беше многу ненавистно, но и покрај сѐ, зар богохулните паноа и натписи беа нешто повеќе од обични простотилуци сторени од неуките?

До времето на свадбата на Сојдам епидемијата на киднапирања имаше станато популарен скандал по весниците. Повеќето од жртвите беа мали деца од најниските класи, но растечкиот број на исчезнувања имаа наталожено усет на најсилна јарост. Журналите вревеа за постапка од страна на полицијата и уште еднаш станицата од Батлер Стрит ги испрати своите луѓе во Ред Хук по траги, откритија и злосторници. На Малоун му беше мило да е повторно влезен во трагата и се гордееше со една рација на една од куќите на Сојдам во Паркер Плејс. Таму, вистина, не беше пронајдено грабнато дете и покрај сказните за врисоци и црвената шарпа пронајдена на оградените скали до подрумот, но сликите и грубите натписи на излупените ѕидови во повеќето соби, како и примитивната хемиска лабараторија на таванот, помогнаа да го убедат детективот дека е влезен во трагата на нешто извонредно. Сликите беа одбивни - одвратни чудовишта од секој облик и големина и пародии на човечки контури кои не можат да се опишат. Пишаното беше во црвено и варираше од арапски до грчки, римски и хебрејски букви. Малоун не можеше да прочита голем дел од него, но она што успеа да дешифрира беше доволно предзначително и кабалистичко. Едно често употребувано мото беше во некој вид на хебреизиран хеленистички грчки јазик и наведуваше на најужасните устрелни свикувања од александриската декаденција:


„ХЕЛ . ХЕЛОИМ . СОТЕР . ЕМАНУЕЛ . САБАОТ . АГЛА . ТЕТРАГРАМАТОН . АГИРОС . ОТЕОС . ИСХИРОС . АТАНАТОС . ИЕХОВА . УА . АДОНАИ . САДАЈ . ХОМОУСИОН . МЕСИАС . ЕШЕРЕХЕЈЕ.“


Кругови и пентаграми демнеа од секоја страна и непогрешливо кажуваа за чудните верувања и стремежи на оние кои толку бедно тука домуваа. Меѓутоа во визбата беше пронајдено најчудното нешто - куп од вистински златни прачки покриени немарно со парче јута и имајќи ги на нивната сјајна површина истите бизарни хиероглифи кои ги украсуваа и ѕидовите. За време на рацијата полицијата наиде на само пасивен отпор од замижаните ориенталци кои се нароија од секоја врата. Не наоѓајќи ништо значајно, мораа да остават сѐ како што беше; но командирот на станицата му пиша порака на Сојдам советувајќи го внимателно да го испита наравот на неговите потстанари и пулени со оглед на сѐ поголемата врева од јавноста.



V


Потоа дојде и јунската свадба и големата сензација. Флетбуш беше жизнерадосен во часот околу пладне и автомобили накитени со знамеца врвулеа низ улиците близу старата холандска црква каде настрешница се протегаше од вратата до булеварот. Никој друг локален настан не го надмина венчилото на Сојдам и Геритсен во тон или големина и толпата што ги придружуваше невестата и зетот до Кунард Пиер, иако не беше баш најдотерана, сочинуваше една добра страница во изданието на „Соушал Регистер“. Во пет часот сите се опростија и гломазниот прекуокенаски брод почна да се одделува од долгото пристаниште, полека го сврте носот кон отворено море, се ослободи од реморкерот и се упати кон сѐ поширните водни простори кои водеа до старосветовни чуда. Довечер надворешното пристаниште беше одминато и вечерните патници ги гледаа ѕвездите како мижуркаат над незагаден океан.

Дали парабродот за случаен превоз или врисокот беше првото нешто што изнуди внимание, никој не може да каже. Најверојатно беа истовремени, но нема полза да се пресметува. Врисокот дојде од луксузната кабина на Сојдам и морнарот што ја скрши вратата можеби можеше да раскаже стравотни нешта ако уште веднаш не полудеше - но тој се издра погласно од првите жртви и потоа цимолкајќи се растрчуваше низ пловилото додека не го фатија и ставија во пранги. Бродскиот доктор кој влезе во луксузната кабина и ги пушти светлата еден миг потоа не полуде, но на никој не му кажа што виде додека прво не се допиша со Малоун во Чепачет. Убиство беше - давење - но човек не мора да каже дека трагите од канџи на гркланот на г-ѓа Сојдам не можеа да потекнуваат од нејзиниот сопруг или од некоја друга човечка рака, или дека врз белиот ѕид затреперила за миг во ненавистна црвена боја легенда која, покасно препишана од памет, се чини дека била ништо помалку од стравотните халдејски букви на зборот „ЛИЛИТ“. Човек не мора да ги споменува овие нешта бидејќи толку бргу исчезнаа - а за Сојдам, човек можеше барем да им брани на други да влезат во собата додека не одлучи што самиот треба да мисли. Докторот јасно го увери Малоун дека не ГО беше видел ТОА. Отворениот бродски прозорец, токму пред да пушти светло, за момент бил замаглен од извесна светлозрачност и за момент се чинеше како да одекнува надвор во ноќта укажување на бледо и пеколно крокотење; но немаше вистински контур да излезе пред око. Како доказ, докторот посочува кон неговиот продолжен здрав разум.

Тогаш парабродот за случаен превоз го зазеде сето внимание. Доплови чамец и орда од барџави, безобразни грубијани во офицерски алишта се нароија врз крмата на привремено застанатиот Кунардец. Го сакаа Сојдам или неговото тело - знаеја за неговиот пат и од извесни причини беа сигурни дека ќе умре. Капетанската палуба беше скоро во сколободија; зашто за миг, помеѓу извештајот на докторот од луксузната кабина и барањата на луѓето од парабродот, ниту најмудриот и најтрезвен морепловец не можеше да одлучи што да направи. Наеднаш водачот на дојдените морепловци, еден Арап со ненавистно нигроидна уста, извлече еден валкан, истуткан лист и му го подаде на капетанот. Беше потпишан од Роберт Сојдам и ја содржеше следнава несекојдневна порака:


„Во случај на моја ненадејна или необјаснета несреќа или смрт, Ве молам предадете ме мене или моето тело беспоговорно во рацете на носачот и неговите соработници. Сѐ, за мене, а можеби и за вас, зависи од апсолутна согласност. Подоцна може да се објаснуваме - не ме изневерувајте сега.


РОБЕРТ СОЈДАМ“


И капетанот и докторот се погледаа и вториот му прошепоти нешто на првиот. Најпосле мошне беспомошно климнаа и се упатија кон луксузната кабина на Сојдам. Докторот го насочи настрана погледот на капетанот како што ја отклучуваше вратата и ги прими чудните морепловци, ниту пак зеде мирен здив сѐ додека не излегоа во колона носејќи го нивниот товар по необјаснително долго време на подготовка. Беше завиткан со постелнина од леглото и на докторот му беше мило што контурите не откриваа премногу. Луѓето успеаа некако да го префрлат нештото преку страната до нивниот параброд без да го откријат. Кунардецот повторно тргна и докторот и бродскиот погребник тргнаа кон луксузната кабина на Сојдам да си го извршат последното од службата колку што можеа. Уште еднаш лекарот беше приморан на воздржливост и дури и на фалшливост, зашто пеколна работа се имаше случено. Кога погребникот го праша зошто ѝ ја беше испуштил сета крв на г-ѓа Сојдам, занемари да потврди дека не го беше сторил тоа; ниту посочи кон празните места за шишиња на полицата, или кон миризбата во мијалникот која покажуваше брзоплето празнење на првичната содржина на шишињата. Џебовите на тие луѓе - ако беа луѓе - беа ѓаволски набрекнати кога си отидоа од бродот. Два часа покасно, и светот преку радио дозна сѐ што требаше да знае за ужасната работа.



VI


Истата таа јунска вечер, без да слушне ни збор од морето, Малоун беше очајно зафатен помеѓу сокаците на Ред Хук. Ненадеен беспокој како да продираше низ местото и небаре известени преку нескротливи гласини за некоја своеобразна работа, населениците се нагроздија во очекување околу црквата со сала за игранки и куќите во Паркер Плејс. Три деца штотуку беа исчезнале - плавооки норвежанчиња од улиците за накај Гованус - и имаше гласини дека толпа се создава помеѓу тврдокорните викинзи од таа населба. Малоун со недели ги беше бодрел колегите да пробаат да направат општа чистка; и најпосле повлечени од услови поочигледни за нивниот општ разум одошто од претполагањата на еден даблински сонувач, се беа согласиле на еден последен удар. Немирот и заканата на таа вечер беа биле одлучувачкиот фактор и непосредно пред полноќ рациска група регрутирана од три станици се спушти врз Паркер Плејс и неговиот реон. Врати беа обиени, отпадници уапсени, и од свеќа осветлени соби принудени да изблујат неверојатни калабалаци од мешани странци во долги роби и со митри и со други необјасливи нишани. Многу беше изгубено во турканицата, зашто предмети набрзина беа фрлани прудолу неочекувани јами и разоткривачки миризби беа умртвени со ненадејно палење на јак темјан. Но распрскана крв имаше насекаде и Малоун трепереше кога ќе забележеше мангал или олтар од којшто чад сеуште се извиваше.

Сакаше да е на неколку места одеднаш и се реши за сутеренот на Сојдам дури откако гласник ја беше пријавил целосната празнина на дотраената црква со сала за игранки. Сутеренот, помисли, мора да содржи некоја трага за култот на којшто окултниот стручњак толку очигледно беше постанал средишник и водач и со вистинско очекување фати да ги претура немливите соби, да ја забележува нивната бледо костурничарска миризба и да ги испитува необичните книги, инструменти, златни прачки и шишиња со стаклени поклопци немарно раштркани ваму-таму. Еднаш една жилава, црно-бела мачка му се провре меѓу нозе и го сопна, превртувајќи истовремено и една епрувета полуполна со црвена течност. Потресот беше тежок, и до ден-денес Малоун не е сигурен што виде, но во соништата сеуште си ја замислува таа мачка како се мушнува со извесни чудовишни преиначувања и сперливости. Потоа следеше заклучената врата од визбата и потрагата по нешто за да ја собори. Еден тежок стол се наоѓаше во близина и неговото силно седиште беше повеќе од доволно за античките паноа. Се создаде пукнатина и се зголеми, и целата врата се сруши - но од другата страна; од каде што се изли завивачка бука на леден ветер со сите смрдеи на безгазерната јама, и од каде што посегна вшмукувачка сила не од земјата или небесата, која, вителејќи се сознателно околу вкочанетиот детектив, го одвлечка низ окното прудолу низ неизмерени простори полни со шепоти и лелеци и налети на потсмешлива смеа.

Се разбира дека беше сон. Сите специјалисти му рекоа така, и нема ништо за да го докаже спротивното. А и поубаво му е да е така; зашто тогаш глетката на стари циглени гета и темни странски лица не би му ја јадела толку длабоко душата. Но во тоа време сѐ беше ужасно вистинито и ништо никогаш нема да може да го задуши споменот на тие ноќни костурници, тие титански аркади и тие полуоформени облици на пекол кои гигантски се шетаа во тишина држејќи полуизедени нешта чии сеуште живи парчиња врескаа за милост или се смееа полудено. Миризби на темјан и расипаност се мешаа во дегутантно созвучје и црниот возух беше жив со магливата полу-видлива грамада на безоблични елементални нешта со очи. Некаде мрачна леплива вода шлапаше врз ониксни пристаништа и еднаш трепетното ѕвечкање на крескави ѕвончиња заѕвекоти во поздрав на лудото крокотење на едно голо светлозрачно нешто кое доплива во видик, се изпентери на брегот, и се искачи за да клекне извргалено на изрезбан златен постамент во позадината. 

Сокаци на бескрајна ноќ се чинеа дека зрачат во секоја насока, одошто човек би си помислил дека тука лежи коренот на зараза судена да разболи и проголта градови и поплави народи со реата на хибриден помор. Тука космички грев беше влегол и гноејќи преку неосветени обреди го беше почнал расцерениот поход на смрт за да нѐ скапе сите до габести абнормалности преодвратни за и гробот да би ги содржал. Сатаната тука го држеше својот вавилонски двор и со крвта на неизвалкано детство лепрозните краци на светлозрачната Лилит беа исплакнети. Инкуби и сукуби виеја величења кон Хеката и безглави месечеви телиња блееа за Магна Матер. Кози скокаа на звукот на тенки, проклети флејти и египанови бескрајно гонеа изобличени фауни преку карпи извиткани како подуени жаби. Молох и Аштарот не беа отсутни, зашто во оваа сушност на сето проклетство синорите на свеста беа симнати и човечката мечта беше отворена кон видици на секое царство на ужас и секоја забранета димензија која злото има моќ да ја изваја. Светот и природата беа беспомошни против вакви напади од незапечатени бунари на ноќ, ниту можеше некој знак или молитва да ја сопре валпургиската узбуна на ужас која беше дошла кога еден мудрец со ненавистен клуч беше наишол на разница со заклучен и натрупан сандак на пренесени ѓаволски преданија.

Одненадеж зрак на физичка светлина блесна низ овие привиденија и Малоун го чу звукот на весла среде богохулијата на нешта кои треба да се мртви. Чамец со фенер на клунот се втурна во видик, се врза за еден железен прстен на лигавото камено пристаниште и изблуја неколку темни луѓе кои носеа долг товар повиен во постелнина. Го одведоа до голото светлозрачно нешто на изрезбаниот златен постамент и нештото закрокоти и ја подрпа постелнината. Потоа го одвија и го кренаа исправен пред постаментот гангренестиот леш на џбитав старец со небричена брада и несредена бела коса. Светлозрачното нешто повторно закрокоти и луѓето извадија шишиња од нините џебови и му ги премачкаа стапалата со црвено, додека потоа му ги дадоа шишињата на нештото за да пие од нив.

Наеднаш, од аркадните сокаци кои бескрајно водеа во далечините, дојде демонијачкото ѕвечкање и бевтање на богохулни оргули, искашлувајќи и грмејќи ги потсмевањата на пеколот во распукан, зајадлив бас. За миг секое подвижно битие беше наежавено; и обликувајќи се веднаш во церемонијална поворка, кошмарната орда се завлече во потрага по звукот - коза, сатир и египан, инкуб, сукуб и лемур, извиткана жаба и безобличен елементалец, песолик завивач и тивок прусач во темницата - сите водени од грозното голо светлозрачно нешто кое беше клечело на изрезбаниот златен престол и сега дрско чекореше носејќи го во рацете стаклоокиот леш на џбитавиот старец. Чудните темни луѓе играа од позади  и целата колона потскокнуваше и рипаше со Дионизиска јарост. Малоун се затетерави по нив на неколку чекори, замајан и во бунило, и сомничав за неговото место во овој или во кој и да е друг свет. Потоа се заврти, се запорева, и потона прудолу врз ладниот мокар камен, збивтајќи и тресејќи се како што ѓаволските оргули крекаа, и завивањата и чукањата и дрнкањето на лудата поворка почна да станува полеко и полеко.

Бледо беше свесен за избајани ужаси и потресни крекања оддалеку. Одвреме навреме лелек или плач на церемонијална посветеност ќе долебдеше до него низ црната аркада, додека најнакрај се издигна стравотната грчка вражба чиј текст го беше прочитал над проповедницата на таа црква со сала за игранки.

„О побратиме и придружнику во ноќта, ти кој се веселееш на кучешки грохоти (тука изби одвратно завивање) и пролеана крв (тука безимени звуци се затакмичиеа со морбидни врискања), кој скиташ насред сенките меѓу гробниците (тука се случи некаков звук на свирење), кој чезнееш по крв и им носиш ужас на смртниците (краток, остар извик од едночудо грла), Горго (повторено како во одговор), Мормо (повторено во занес), илјаднолика месечино (воздишки и ноти на флејта), насмевни им се на жртвите наши!“

Како што бајачката сврши, се дигна општ викот, и звуци на с’скање за малку што не го удавија крекањето на распуканите бас оргули. Тогаш, збивтање како од многу грла, и џагор од излаени и изблеени зборови - „Лилит, Велика Лилит, погледни го Зетот!“ Повеќе извици, врева на узбуна, и острите, плескави стапки на некоја затрчана фигура. Стапките наближија и Малоун се подигна на лакти за да види.

Светливоста на костурницата, до пред скоро поднамалена, сега малку се засили; и во таа ѓаволска светлина се појави побегнатата силуета на она што не треба да може да бега или чувствува или дише - стаклоокиот, гангренест леш на џбитавиот старец, на кој сега не му требаше потпора, туку беше размрдан преку некакво пеколно маѓепсништво од обредот кој штотуку беше свршил. По него трчаше голото, раскрокотено, светлозрачно нешто што припаѓаше на изрезбаниот престол, а уште поназад бревтаа темните луѓе и сета мртва послуга од сознателна зазорливост. Лешот ги наттрчуваше неговите гонители и се чинеше решен да постигне некоја конкретна цел, напрегајќи се со секој гнил мускул накај изрезбаниот златен постамент, чија некроманска важност очевидно беше толку голема. Уште во наредниот миг ја беше достигнал својата цел, додека заостанатиот калабалак бувташе по него со уште потрескавична брзина. Но закаснија, зашто во еден конечен блик на сила што раскина тетива од тетива и ја натера опората грамада да шлакне врз подот во состојба на пивтиеста растопеност, зјапнатиот леш кој беше бил Роберт Сојдам ја постигна својата цел и своето тржество. Туркањето беше било стравотно тешко, но силата беше издржала; и како што туркачот се сруши во каллива лочка на расипаност постаментот кој го беше турнал се заклати, се навали, и најпосле се истумба од неговата ониксна основа во густите води под него, испраќајќи за разделба еден болскот на изрезбано злато како што тешко потона до несонливи бездни на долниот Тартар. Во тој миг и целата сцена на ужас избледе до ништожност пред очите на Малоун, кој се онесвести среде громогласно рушење кое се чинеше како да го размачкува сиот зол универзум.



VII


Сонот на Малоун, искусен во целост пред да дознае за смртта и поморското префрлање на Сојдам, беше своевидно надополнет со некои несекојдневни вистиности на предметот; макар што, тоа не е причина зошто некој би требало да верува во него. Трите стари куќи во Паркер Плејс, несомнено уште од одамна скапани од гнилеж во неговиот најподмолен облик, се срушија без видлива причина додека полу од полицајците и повеќето од затворениците беа внатре; и од двете групи поголемиот дел загинаа на место. Само во подрумите и визбите имаше спасување на животи, и Малоун беше среќен што беше длабоко под куќата на Роберт Сојдам. Зашто навистина беше таму, како што и никој не пробал да одрече. Го најдоа онесвестен на работ на еден ноќно-црн базен, со гротескно ужасна мешаница на гнилеж и коски, утврдени преку забни записи како телото на Сојдам, на неколку стапки од него. Предметот беше јасен, зашто тука беше местото кајшто беше водел подземниот криумчарски канал; и луѓето кои го зедоа Сојдам од бродот го беа довеле дома. Самите тие никогаш не беа најдени, или барем не беа утврдени; а бродскиот доктор сеуште не е задоволен со едноставните убедености на полицијата.

Сојдам очевидно беше водач на обемни операции на човечко криумчарење, зашто каналот до неговата куќа беше само еден од неколку подземни канали и тунели во маалото. Имаше тунел од оваа куќа до една костурница под црквата со сала за игранки; костурница достапна од црквата само преку еден тесен таен премин во северниот ѕид и во чии одаи некои своеобразни и ужасни нешта беа откриени. Крескавите оргули беа таму, како и една огромна засводена капела со дрвени клупи и чудно обликуван олтар. Ѕидовите беа обложени со мали ќелии, од кои во седумнаесет - одвратни за присеќавање - осамени затвореници во состојба на целосен идиотизам беа пронајдени оковани, вклучувајќи и четири мајки со новороденчиња со вознемирувачи чуден изглед. Овие новороденчиња умреа набрзо откако беа изложени на светлина; околност којашто докторите ја сметаа за мошне милостлива. Никој освен Малоун, меѓу оние кои ги прегледаа, не се сети на трезвеното прашање на стариот Делрио: „An sint unquam daemones incubi et succubae, et an ex tali congressu proles nasci queat?“

Пред каналите да бидат затрупани, беа потполно исушени и вродија сензационална збирка на пресечени и распукани коски од најразлична големина. Пронајден беше, стана јасно, врутокот на епидемијата на киднапирање; макар што само двајца од преживеаните затвореници можеа по некаква правна нишка да се поврзат со него. Овие луѓе се сега в затвор, зашто неуспешно беше да се осудат како соучесници во самите убиства. Изрезбаниот златен постамент или престол толку често споменуван од Малоун како да e од примарно окултно значење никогаш не беше развиделен, макар што во едно место под куќата на Сојдам каналот беше забележан дека потонува во бунар предлабок за сушење. Беше задушен при устието и зациментиран кога визбите на новите куќи беа направени, но Малоун често нагаѓа што лежи под површината. Полицијата, задоволна дека беа разбиле опасна банда на манијаци и човеко-криумчари им ги предаде на федералните власти неосудените Курди, кои пред нивната депортација заклучно беа прогласени дека припаѓаат на језидискиот клан на ѓаволопоклонувачи. Бродот за случаен превоз и неговиот екипаж остануваат неодгатната мистерија, макар што циничните детективи се повторно спремни да се борат против неговите потфати на криумчарење и продавање рум. Малоун мисли дека овие детективи покажуваат жално ограничена перспектива во нивниот недостиг на чудење кон едночудото необјасливи детали и укажувачката магливост на целиот предмет; макар што исто толку е критичен и кон весниците, кои гледаа само морбидна сензација и се ситеа над малиот садистички култ кој можеа да го прогласат за ужас од самото срце на универзумот. Но задоволен е да седи мирно во Чепачет, смирувајќи си ги нервите и молејќи се за времето постепено да го премести неговото ужасно искуство од царството на вистинска реалност до она на сликовита и полу-митска далечност.

Роберт Сојдам спие покрај својата невеста во гробиштата Гринвуд. Не беше одржан погреб за чудно предадените коски и роднините се благодарни за брзиот заборав кој го претекна целокупниот предмет. Поврзаноста на стручњакот со ужасите во Ред Хук, всушност никогаш не беше нагиздена со правен доказ; бидејќи неговата смрт ја запре истрагата со којашто инаку ќе беше соочен. Неговиот крај не е често споменуван и Сојдамови се надеваат дека идните поколенија ќе го паметат само како кроток самотник кој се бавел со безопасна магија и фолклор.

А Ред Хук - секогаш е иста. Сојдам дојде и замина; стравотија се насобра и избледе; но аветот на темница и беда и понатаму се мршти помеѓу мелезите во старите циглени куќи и скитачки тајфи уште парадираат по непознати задачи крај прозоци кајшто светла и извитоперени лица необјаснително се појавуваат и исчезнуваат. Исконскиот ужас е хидра со илјада глави и култовите на темница се вкоренети во богохулија подлабоки од бунарот на Демокрит. Душата на бештијата е сеприсутна и тржествена и легиите на матнооки и сипаничави млади момчиња на Ред Хук сеуште бајат и колнат и завиваат како што се редат од понор во понор, никој не знае од кај или на кај, туркани од слепи биолошки закони кои можеби никогаш нема да ги разберат. Како и во дамнина, повеќе луѓе влегуваат во Ред Хук одошто ја напуштаат по копнена страна, и веќе има гласини за нови канали што врват подземи до извесни центри за пренесување алкохол и помалку споменливи нешта.

Црквата со сала за игранки сега е најчесто сала за игранки, и настрани лица се имаат појавувано навечер на прозорците. Пред скоро, еден полицаец изрази верување дека затрупаната костурница е повторно откопана и тоа без некаква едноставно објаслива цел. Кои сме ние да водиме бој против отрови постари од историјата и човештвото? Мајмуни играа во Азија на тие ужаси, и ракот демне сигурен и се шири кајшто стаеност се крие во редици на скапана цигла.

Малоун не трепери напразно - зашто баш пред некој ден полицаец наслушна едно мургаво замижано бабиште како учи едно мало дете на некаков шепотлив жаргонизам во сенката на еден пролаз. Слушаше и му се виде многу чудно кога ја чу како постојано повторува:


„О побратиме и придружнику во ноќта, ти кој се веселееш на кучешки грохоти и пролеана крв, кој скиташ насред сенките меѓу гробниците, кој чезнееш по крв и им носиш ужас на смртниците, Горго, Мормо, илјаднолика месечино, насмевни им се на жртвите наши!“


Дали соништата ја причинија треската или треската ги причини соништата Волтер Гилман не знаеше. Позади сѐ се таеше смуртениот, гнојлив ужас на древниот град и на мувлосаната, неосветена калканова мансарда каде што пишуваше и учеше и се бореше со цифри и формули кога не се превртуваше на оскудниот железен кревет. Ушите му беа станале чувствителни до противприроден и неподнослив степен и уште одамна го имаше запрено евтиниот часовник над каминот чие чукање му се чинеше како артилериско грмење. Навечер, благото вревење на црниот град надвор, зловестното растрчување на стаорци во црвјосаните прегради и крцкањето на скриените дрва во столетната куќа беа доволно да му вдахнат чувство на резлива сколободија. Темнината секогаш вриеше со необјаслива врева – а сепак понекогаш се затресуваше од страв да не звуците кои ги слушаше се затишат и му дозволат да чуе извесни други, потивки, звуци кои се сомневаше дека демнат позади нив.

Беше во непроменливиот, од легенди опседнат град Аркам, со нагроздени калканови покриви кои се лулаат и провиснуваат над тавани каде вештерки се беа криеле од кралските луѓе во мрачните, дамни денови на Провинцијата. И ниедно друго место во тој град не беше понатопено во сеништни спомени од мансардната соба која му беше пристан, зашто токму оваа соба ѝ беше била пристан и на старата Кезаја Мејсон чие бегство од салемската апсаана никој никогаш не успеа да го објасни. Тоа беше во 1692ра – апсанџијата беше полудел и бладал за некое мало, белозабо крзнено нешто што претрчало од ќелијата на Кезаја и дури ни Котон Матер не можел да ги објасни кривите линии и агли размачкани на сивите камени ѕидови со некоја црвена, леплива течност.

Можеби Гилман не требаше да учи толку напорно. Неевклидовиот калкулус и квантната физика се доволни за да го напрегнат сечиј мозок; а кога човек ќе ги помеша со фолклор и ќе се обиде да проследи чудна позадина на повеќе-димензионална реалност позади сеништните поткажувања на готските сказни и дивите шепоти крај ќошевите на огништата, тешко дека може да се очекува да е слободен од умствена напнатост. Гилман беше од Хаверхил, но дури откако се запиша на факултет во Аркам почна да си ја поврзува математиката со фантастичните легенди за дамна магија. Нешто во воздухот на ветвиот град магливо му делуваше на фаназијата. Професорите од Мискатоник го беа убедувале да поолабави и на неколку наврати доброволно му ги имаа скратено предавањата. Исто така, го запреа да разбарува низ сомничавите стари книги со забранети тајни кои беа држени под клуч во сеф во универзитетската библиотека. Но сите овие мерки дојдоа дури отпосле, па Гилман веќе имаше најдено некои ужасни траги во стравотниот Некрономикон на Абдул Алхазред, нецелосната Книга на Ибон и потиснатата Унаусшпрехлихен Култен на фон Јунцт кои можеше да ги поврзе со неговите апстрактни формули за својствата на просторот и сврзаноста со димензии познати и непознати.

Знаеше дека собата му е во старата вештерска куќа – всушност, поради тоа и ја имаше земено. Многу работи имаше во околните записи на Есекс Каунти за судењето на Кезаја Мејсон, и она што го беше признала под притисок при Судот на Ојер е Терминер крајно неразумно го фасцинираше Гилман. Му беше раскажала на судијата Хаторн за линии и криви што можеле да се направат за да се покажат правци што водат низ ѕидовите на просторот до други простори од другата страна и беше навела дека такви линии и криви биле често користени на некои извесни полноќни средби во мрачната долина со белиот камен позади Медоу Хил и на ненаселената ада во реката. Беше зборувала и за Црниот Човек, за нејзината заклетва и за нејзиното ново тајно име Нехаб. Тогаш ги беше нацртала тие нишани на ѕидовите од нејзината ќелија и беше исчезнала.

Гилман веруваше во чудни работи во врска со Кезаја и имаше осетено настрана возбуда кога дозна дека нејзиното жилиште уште постои дури и по повеќе од 235 години. Кога ги чу затишените шепоти во Аркам за настојното присуство на Кезаја во старата куќа и тесните улици, за неправилните траги од човечки заби оставени врз извесни спијачи во таа и во други куќи, за детските плачеви кои се слушале околу вечерта спроти 1ви мај и Денот на светците, за смрдеата која често била приметувана во таванот на старата куќа веднаш по тие стравотни времиња на годината и за малото, крзнено, острозабо нешто кое ја опседнувало мувливата градба и градот и ги нушкало љубопитно луѓето во црните часови пред мугрите, се реши по секоја цена да живее во местото. Лесно му беше да ја обезбеди собата; зашто куќата беше неугледна, тешка за давање под кирија и одамна наменета за евтино сместување. Гилман не можеше да каже што очекуваше таму да најде, но знаеше дека сака да биде во зградата кајшто некоја околност скоро одненадеж ѝ беше дала на една просечна старица од седумнаесеттиот век увид во математички длабини недостижни можеби дури ни за современите иследувања на Планкт, Хајзенхег, Ајнштајн и де Ситер.

Ги испитуваше гредите и гипсените ѕидови за траги на криптични дезени при секоја пристапна точка каде што хартијата се беше излупила и за една недела успеа да ја добие источната таванска соба каде што се мислеше дека Кезаја ги беше изведувала своите вражби. Уште од почетокот беше била слободна – зашто никој не сакаше на долго време да престојува таму – а на полскиот газда му било шубе да ја дава под кирија. Но сепак апсолутно ништо не му се случи на Гилман сѐ до времето на треската. Го немаше аветот на Кезаја да војва низ трезвените ходици и одаи, го немаше малото крзнено нешто да му се прикраде во оскудното дувло за да го нушне, и немаше ниту еден запис од вражбите на вештерката за да му ја награди постојаната потрага. Понекогаш одеше на прошетка низ сеништни чворови на непоплочени, немливи алеи каде устрелни кафени куќи со непозната старост се навалуваа и клатеа и вргалеа потсмешливо низ тесни прозорци со мали паноа. Знаеше дека чудни работи таму се беа случувале некогаш, и имаше некое бледо укажување позади површината дека можеби не сѐ од тоа чудовишно минато – барем не во најмрачните, натесните и најзамрсено криви сокаци – целосно витосало. Исто така и два пати одвесла до озогласената ада во реката и направи скица од своеобразните агли обликувани од мовлосаните редици на сиви исправени камења чие потекло беше толку магливо и исконско.

Собата на Гилман беше пространа, но со настрано неправилен облик; северниот ѕид забележливо се навалуваше кон внатре од надворешниот кон внатрешниот крај, додека нискиот таван благо се навалуваше кон долу во истата насока. Освен една очигледа глувчја дупка и знаци на други, затнати дупки, немаше пристап – ниту некакво укажување кон поранешен начин на пристап – до просторот којшто мора да беше постоел помеѓу навалениот ѕид и правиот надворешен ѕид на северната страна на куќата, макар што поглед од надворешноста укажуваше на место каде што еден прозорец беше бил заграден на некој многу далечен датум. Поткровјето над таванот – кое сигурно имаше навален под – исто така беше непристапно. Кога Гилман се искачи по една скала до запајажинетиот спрат на поткровјето над останатиот дел од таванот пронајде останки од дамнешно окно цврсто и густо покриено со древни штици и зацврстено со здрави дрвени колови вообичаени за колонијалното столарство. Меѓутоа, со никакво настојување не можеше да го наговори сталожениот газда да му даде да ги истражи овие две затворени простории.

Како што врвеше време, преокупацијата со нерамниот ѕид и таван на неговата соба му растеше; зашто во несекојдневните агли беше започнал да чита некоја математичка значајност која се чинеше дека нуди нејасни траги во врска со нивната намена. Старата Кезаја, промислуваше, можеби имала одлични причини за да живее во соба со сперливи агли; зашто не тврдеше ли дека низ некои извесни агли не излегла надвор од границите на светот на простор кој го знаеме? Неговиот интерес постепено се оддалечи од ненурнатите небиднини од другата страна на закосените површини, зашто сега се чинеше дека целта на тие површини беше поврзана со страната на којашто тој веќе беше.

Трагите на мозочна треска и соништата започнаа рано во февруари. Очевидно, несекојдневните агли во собата на Гилман веќе извесно време беа имале чудно, скоро хипнотичко влијание врз него; и со надоаѓањето на тмурната зима се затекнуваше како сѐ посилно и посилно зјапа во ќошот каде што кон долу навалениот таван се среќаваше со кон внатре навалениот ѕид. Во овој период и неспособноста да се концентрира на неговите формални студии значително почна да го загрижува, а растревоженоста во врска со полугодишните испити му стана преизразена. Но и повишеното чувство за слух исто толку го нервираше. Животот му беше станат непрестајна и скоро неподнослива бучава и секогаш го имаше тој постојан, застрашувачки впечаток за други звуци – можеби од предели од другата страна на животот – кои трепереа на самоти праг на чујност. Што се однесуваше на конкретни звуци, стаорците во древните прегради беа најлоши. Понекогаш гребењето им се чинеше не само прикриено, туку и намерно. Кога доаѓаше од кон север навалениот ѕид беше помешано со некакво си суво ѕвечкање – а кога доаѓаше од вековно-затвореното поткровје над навалениот таван Гилман секогаш се спремаше небаре очекува некој ужас кој само го чекаше правиот момент за да се спушти и целосно да го проголта.

Соништата беа целосно вон синорот на здравиот разум и на Гилман му се чинеше дека мора да се здружен резултат на неговите студии по математика и фолклор. Премногу беше размислувал за нејасните предели коишто неговите формули му велеа дека мора да се простираат надвор од трите димензии кои ги знаеме и за можноста да старата Кезаја Мејсон – водена од некое влијаније надвор од секакво претполагање – ја беше нашла портата до тие предели. Пожолтените записи од околијата кои го содржеа нејзиното сведоштво и сведоштвата на нејзините обвинувачи толку ужасно укажуваа на нешта надвор од човечкото искуство – и описот на малиот крзнен, растрчан предмет кој ѝ служел како послушник беа толку болно вистинити и покрај нивните неверојатни подробности.

Тој предмет – не поголем од угоен стаорец и по народски наречен од мештаните „Кафениот Џенкин“ – се чинеше дека е плод на извонреден случај на преносна воопштена заблуда, зашто во 1692ра не помалку од единаесет души имаа сведочено дека го беа наѕреле. А имаше и понеодамни гласини што содржеа обезглавувачка и обеспокојувачка количина на меѓусогласност. Сведоци велеа дека има долги влакна и форма на стаорец, но дека острозабото, забрадено лице му изгледало злобно човечки, а шепите му биле како ситни човечки раце. Носело пораки помеѓу старата Кезаја и ѓаволот и се доело со крвта на вештерката – којашто ја цицало како вампир. Гласот му бил како некој зазорлив крокот и ги знаело сите јазици. Од сите бизарни бештии во соништата на Гилман, ништо не го исполнуваше со поголема паника и гадливост од овој богохулен и дробен хибрид, чија слика му претрчуваше пред погледот во форма илјадапати поненавистна од сѐ друго што неговата будна свест беше произвела од древните записи и современи шепоти.

Соништата на Гилман се состоеа во главно од нурнувања низ бесконечни понори од необјасливо обоен самрак и обезглавувачки безреден звук; понори чии материјални и гравитациски особини, и чиишто сооднос со неговото сопствено битие, не можеше ни оддалеку да ги објасни. Ниту чекореше, ниту се качуваше, леташе или пливаше, лазеше или провлекуваше; а сепак секогаш искусуваше тип на движење делумно самоволно, а делумно несамоволно. Сопствената состојба не можеше добро да ја расуди, зашто погледот кон неговите раце, нозе и труп секогаш му се чинеше отсечен од некоја необична несреденост на перспективата; но му се чинеше дека неговата телесна подреденост и способност се некако чудесно претопени и закосено пренесени – но не без одредена гротескна врска со неговите редовни сразмерности и одлики.

Понорите воопшто не беа незафатени, одошто беа пренаселени со неописливо закосени маси на вонземно-обоени супстанци, од кои некои личеа како да се органски, а други се чинеа неоргански. Некои од органските предмети беа склони кон будење на нејасни спомени во задните делови на неговиот ум, макар што не можеше да обликува свесна идеја на што потсмешливо потсетуваа или укажуваа. Во покасните соништа започна да разликува посебни категории во коишто органските објекти личеа дека се поделени и кои се чинеа дека во секој посебен случај вклучуваат радикално различен вид на шема на однесување и основен поттик. Од овие категории, една му се чинеше дека вклучува предмети малку понелогични и поневажни во нивните движења од останатите категории.

Сите предмети – и органските и неорганските – беа крајно вон описливост, па и сфатливост. Гилман понекогаш ги споредуваше неорганските маси со призми, лавиринти, китки од коцки и рамнини и киклопејски градби; а органските нешта му личеа како да се групи на меури, октоподи, стоногалки, живи индиски идоли или сложени арабески спотнати во некакво влечугесто придвижување. Сѐ што гледаше беше неизречливо заканувачко и ужасно; и секогаш кога некои од органските ентитети се чинеше според движењето дека го забележува, чувствуваше чист, одвратен страв што обично веднаш го разбудуваше. За тоа како се движеа органските ентитети, не можеше да каже повеќе одошто за тоа како тој самиот се движеше. Со тек на време увиде и една друга мистерија – тежнеењето на извесни ентитети да ненадејно се појават од среде празен простор, или потполно да исчезнат со еднаква ненадејност. Врескавиот татнеж на звучна збунетост кој ги исполнуваше понорите беше вон секаква анализа во однос на висина, тембр или ритам, но се чинеше дека е синхроничен со нејасни визуелни промени кај сите неопределени предмети, и органски и неоргански. Гилман имаше постојано чувство на фрас дека може да нарасне до некој неподнослив степен на јачина за време на една или друга од нејзините помрачени, непопустливо неизбежни варирања.

Но не беше во овие вртлози на целосна отуѓеност местото каде што го виде Кафениот Џенкин. Таа потресна мала ужасија беше наменета за извесни полесни, поостри соништа коишто го кајдисуваа токму пред да пропадне во потполните длабини на сон. Ќе лежеше во мракот борејќи се да остане буден, кога некаква бледа, озарена светлост ќе му се причинеше дека мижурка околу столетната соба, покажувајќи го со виолетова магла пресекот на закосени рамнини кои толку подмолно му го имаа зграбено мозокот. Ужасијата ќе се појавеше излегувајќи од глувчјата дупка во ќошот и ќе потрчкаше кон него преку потонатиот под од широки штици со злобно исчекување на неговото ситно, забрадено човечко лице – но за среќа, овој сон секогаш се растопуваше пред предметот да стигне доволно близу за да го нушне. Имаше пеколно долги, остри, кучешки заби. Гилман секој ден се обидуваше да ја затне глувчјата дупка, но секоја вечер вистинските потстанари на преградите ќе ја изгризеа пречката, каква и да беше. Газдата еднаш закова лим врз дупката, но наредната вечер стаорците имаа изгризено нова дупка – при чие правење истуркаа или довлечкаа во собата еден своевиден одлом од коска.

Гилман не му ја пријави треската на докторот, зашто знаеше дека нема да ги положи испитите ако му наредат да оди во факултетската болница кога секој миг беше потребен за нагнетување материјал. И така веќе имаше паднато по Калкулус 4 и Напредна општа психологија, макар што не без надеж да надомести пред крајот на семестарот. Беше март кога најновиот елемент влезе во неговите полесни воведни сонувања и кошмарната форма на Кафениот Џенкин започна да е придружувана од небулозната замагленост која започна сѐ повеќе и повеќе да личи на подгрбавена старица. Овој додаток го вознемири повеќе одошто можеше да објасни, но најпосле одлучи дека беше како едно древно бабиште кое всушност двапати го беше сретнал во мрачниот чвор на сокаци близу науштените докови. Во тие наврати злобното, зајадливо и навидум бесцелно зјапање на џадијата скоро го беше натерало да затрепери – особено првиот пат, кога еден огромен стаорец затрчан преку засенетото устие на спротивниот сокак неразумно го натера да помисли на Кафениот Џенкин. Сега, промисли, тие нервозни стравови се отсликуваа во неговите безредни соништа.

Тоа дека влијанието на старата куќа беше неполезно, не можеше да порекне; но траги од неговиот дотогашен морбиден интерес сеуште го држеа таму. Тврдеше дека само треската е крива за неговите ноќни мечти и дека кога нивниот допир ќе ублажи ќе се ослободи од чудовишните привиденија. Меѓутоа тие привиденија беа со ненавистна живописност и убедливост и кога и да се разбудеше задржуваше нејасна смисла на како да претрпел многу повеќе одошто се сеќаваше. Беше одвратно сигурен дека во незапаметените соништа беше зборувал и со Кафениот Џенкин и со старицата и дека го беа силеле да појде некаде со нив и да се сретне со некое трето лице со поголема моќност.

Кон крајот на март започна да достасува со студиите по математика, макар што другите студии сѐ повеќе го мачеа. Имаше пројавено некој прониклив порив за решавање на Риманови равенки и го воодушеви професорот Апам со разбирањето на четиридимензионални и други проблеми коешто ги занеми сите останати во класот. Едно попладне имаше дискусија за можни настрани кривини во просторот и за теоретски места на пристап или дури и контакт помеѓу нашиот дел од космосот и различни други предели оддалечени колку и најдалечните ѕвезди или самите транс-галактички бездни – или дури и извонредно далечни колку и непотполно сфатените космички единици надвор од целиот Ајнштајнски просторно-временски континуум. Справувањето на Гилман со оваа тема сите ги исполни со восхит, иако некои од неговите хипотетички илустрации предизвикаа зголемување во постојано обилните гласини за неговата нервозна и осамена ексцентричност. Она што ги натера студентите да нишаат со главите беше неговата трезвена теорија дека човек – имајќи математичко познавање кое сепак би било надвор од секоја веројатност на човечко достигање – би можел намерно да стапне од земјата до кое и да е друго небесно тело што би можело да се протега во една од бесконечност на конкретни точки во космичката шема.

За таков чекор, рече, би биле потребни две фази; прво, премин надвор од тридимензионалната сфера која ја знаеме, и второ, повратен премин во тридимензионалнaта сфера во друга точка, можеби точка со бесконечна оддалеченост. Тоа дека ова може да се постигне без загуба на живот било во многу случаи замисливо. Секое суштество од секој дел од тридимензионалниот простор најверојатно би можело да преживее во четвртата димензија; а неговото преживување во втората фаза би зависело од кој вонземен дел на тридимензионалниот простор ќе го избере за неговиот повторен влез. Населеници од некои планети можеби би можеле да живеат на некои други - дури и планети кои припаѓаат на други галаксии, или на слично-димензионални фази на други просторно-временски континууми - макар што сепак морало да има огромен број на заеднично ненаселливи, иако математички поклопени тела или просторни зони.

Исто така било можно жителите од еден даден димензионални домен да можат да преживеат влегување во многу непознати и неразбирливи домени на додатни или бесконечно помножени димензии - било во или надвор од дадениот просторно-временски континуум - и дека спротивното би било подеднакво точно. Ова било работа отворена за шпекулации, иако човек би можел да биде доста сигурен дека типот на мутација присутен при премин од која и да е димензионална рамнина до наредната повиска рамнина нема да е разорен за биолошката целост како што нам ни е позната. Гилман не можеше добро да објасни кои му се причините за оваа последна претпоставка, но неговата магливост тука беше повеќе од доволно урамнотежена со неговата јасност во други сложени точки. На професор Апам особено му се допадна неговата демонстрација за сродноста на високата математика со извесни фази на магични преданија пренесувани низ вековите од неизречива древност - човечка или пред-човечка - чие знаење за космосот и неговите закони било поголемо од нашето.

Околу 1ви април Гилман беше значително загрижен бидејќи спората треска никако не му се ублажуваше. Го мачеа и мисли за работите кои некои од другите кираџии ги кажаа за неговото месечарење. Се чинеше дека бил често отсутен од креветот и дека крцкањето на подот во извесни часови во ноќта било забележано од човекот во собата под него. Овој човек зборуваше и за тоа како чул чекори на обуени нозе во ноќта, но Гилман беше сигурен дека мора да греши во ова, зашто чевлите и другиот прибор секое утро беа токму на своето место. Човек би можел да развие најразлични звучни заблуди во таа морбидна стара куќа - зашто нели и самиот Гилман, дури и преку ден, сега беше сигурен дека звуци не само на глувчо гребење доаѓаат од црните небиднини позади навалениот ѕид и над навалениот таван? Неговите патолошко чувстителни уши почнаа да наслушуваат за леки стапалки во од памтивек запечатеното поткровје над него и понекогаш илузијата на такви работи беше теглилно вистинита.

Меѓутоа, знаеше дека навистина беше станал месечар, зашто двапати навечер собата му беше најдена празна, иако со сите негови алишта на место. Во ова беше уверен од Френк Елвуд, единствениот колега од факултетот чија сиромаштија го беше приморала да живее во оваа бедна и неугледна куќа. Елвуд учел во ситните саати и се имаше качено да побара помош за една диференцијална равенка, наоѓајќи го Гилман отсутен. Беше било мошне безобѕирно од негова страна да ја отвори отклучената врата откако чукање не успеало да изнуди одговор, но навистина итно му требало помош и помислил дека на домаќинот нема да му пречи ако нежно го затресе и разбуди. Но во ниедна од двете пригоди Гилман не бил во собата - и кога му кажаа за оваа работа, се запраша каде беше скитал, бос и само по ноќница. Се реши да ја иследи работата ако продолжат пријавите за неговите месечарења и помисли да посоли брашно  на подот на ходникот за да види каде би можеле да му водат стапалките. Вратата беше единствената замислива точка на излез зашто немаше можно место за чекорење надвор од тесниот прозорец.

Како што течеше април, од треска изострените уши на Гилман беа вознемирени од кенкавите молитви на еден суеверен мајстор за разбои по име Џо Мазуревиц, кој имаше соба на приземје. Мазуревиц раскажуваше долги, разврзани приказни за духот на старата Кезаја и крзненото, острозабо, нушкаво нешто, и имаше кажано дека напати толку лошо бил опседнат што само неговото сребрено распетие - кое му било дадено за оваа намена од отец Иванички од црквата Св. Станислос - можело да му пружи олеснување. Сега се молеше бидејќи вештерскиот Шабат се ближеше. Вечерта спроти 1ви  мај беше Валпургиска ноќ, кога најцрните зла на пеколот сновале по земјата и сите робови на Сатаната се береле за безимени обреди и дела. Ова било секогаш многу лошо време во Аркам, иако надмените луѓе од Мискатонскиот Булевар и Хај Стрит и Салтонстол Стрит се преправале дека не знаат ништо за оваа работа. Лоши дела ќе имало - и едно или две деца сигурно ќе исчезнеле. Џо знаел за вакви работи, зашто баба му во старата татковина беше чула сказни од нејзината баба. Било мудро човек да се моли и да си ги брои бројниците во ова годишно време. Веќе три месеци Кезаја и Кафениот Џенкин не минале крај собата на Џо, ниту крај собата на Пол Чојнски, ниту на друго место - и не било на арно кога така отстапувале. Сигурно готвеле нешто.

Гилман намина кај докторот на 16ти тој месец и беше изненаден кога дозна дека тремпературата не му е толку висока колку што се плашеше. Лекарот остро го испраша и го посоветува да појде на нервен специјалист. Кога потоа промисли, на Гилман му беше мило што не се прегледа кај уште пољубознајниот универзитетски доктор. Стариот Волдрон, кој и пред тоа му ги имаше ограничено активностите, ќе го натераше да одмара - невозможна работа сега кога беше толку блиску до големи резултати со неговите равенки. Сигурно беше близу до границите на познатиот универзум и четвртата димензија и кој би можел да каже колку подалеку би можел да појде?

Но како што му доаѓаа овие мисли се запрашуваше за изворот на неговата чудна самодоверба. Зар сето ова опасно чувство на неизбежност доаѓаше од формулите на страниците кои ги исполнуваше ден за ден? Леките, тивки, замислени стапалки во запечатеното поткровје над него беа обеспокојувачки. А сега имаше и некое растечко чувство дека некој постојано го убедува да стори нешто ужасно што не можеше да го стори. А месечарството? Каде одеше понекогаш во ноќта? И што беше тоа леко укажување на звук кое одвреме навреме како да прокапуваше низ полудувачката збрка на утврдливи звуци дури и среде бел ден и потполна будност? Неговиот ритам не соодветствуваше со ништо на земјата, освен можеби со тактот на еден или два неизустливи Шабатски баења и понекогаш се плашеше дека соодветствува со извесни особини на нејасното врискаше или татнење во тие потполно вонземски понори на сон.

Соништата во меѓувреме почнаа да стануваат грозни. Во полесната уводна фаза злобната старица сега имаше вражја јасност и Гилман знаеше дека таа беше онаа којшто го беше исплашила во гетото. Нејзиниот подвиткан грб, долг нос, и збабарена брада беа непогрешливи и нејзината безоблична кафена оправа беше како онаа што ја имаше запамтено. Изразот на лицето ѝ беше на одвратна злонамерност и ликување и кога ќе се разбудеше, можеше да се присети на крескав глас што убедуваше и се закануваше. Мора да се сретне со Црниот Човек и да појде со нив до престолот на Азатот во средиштето на крајниот Хаос. Така му велеше. Мора со сопствена крв да се потпише во книгата на Азатот и да земе ново тајно име сега кога неговите независни иследувања беа стигнале толку далеку. Она што го спречуваше да појде со неа и Кафениот Џенкин и другиот до престолот на Хаос кајшто пискавите флејти безумно свират беше фактот дека го беше видел името „Азатот“ во Некрономиконот и знаеше дека означува првобитно зло преужасно за опис.

Старицата секогаш се појавуваше од нигде-никаде близу ќошот кајшто навалувањето кон долу се среќаваше со навалувањето кон внатре. Се чинеше дека се избиструва во една точка поблизу до таванот отколку до подот и секоја ноќ беше поблиску и појасна пред сонот да се сменеше. И Кафениот Џенкин при крајот исто така секогаш беше поблиску и неговите жолтеникаво-бели песјаци потресно сјајеја на таа неземска виолетова светлозрачност. Неговото пискаво зазорливо крокотење сѐ повеќе и повеќе му остануваше во глава на Гилман и во мугрите можеше да се сети како ги беше изговорило зборовите „Азатот“ и „Нјаралтотеп“.

Во подлабоките соништа сѐ беше исто така појасно и Гилман чувствуваше дека самрачните понори околу него беа оние на четвртата димензија. Тие органски ентитети чии движења се чинеа најмалку еклатантно безначајни и немотивирани најверојатно беа проекции на живи форми од нашата планета, вклучувајќи и човечки суштества. Што беа другите во нивната сопствена димензионална сфера или сфери не се осмелуваше да се обиде да помисли. Две од помалку безначајно подвижните нешта - еден мошне голем бучкуруш од светликави пролатерално сфероидни меури и еден многу помал полиедар со непознати бои и брзо менливи површни агли - се чинеше дека го имаат забележано и го следеа наоколу или лебдеа пред него додека менуваше положба среде титанските призми, лавиринти, китки од коцки и рамнини, и квази-згради; и за сето тоа време нејасното врискање и татнење стануваше сѐ погласно и погласно како да достигаше некој чудовишен разгор со крајно неиздржлива јачина.

За време на ноќта на 19ти-20ти април настапи нов развој на нештата. Гилман полу-неволно се движеше во самрачните понори со меурската маса и малиот полиедар лебдејќи пред него, кога ги забележа спреливо правилните агли формирани од рабовите на некои џиновски соседни китки на призми. Наредната секунда беше надвор од понорот и стоеше трепетливо на карпест рид облиен во јака, разлеана зелена светлина. Беше босоног и во ноќница и кога се обиде да зачекори откри дека едвај може да ги крене нозете. Некаква развителена чуреа криеше сѐ освен непосредниот навален терен од видик и се вомјази од помислата на звуците кои можат да излеат од таа чуреа.

Тогаш ги виде двата облици како тромаво лазат кон него - старицата и малото крзнено суштество. Бабиштето се истегна на коленици и успеа да ги прекрсти рацете на своеобразен начин, додека Кафениот Џенкин покажа во извесена насока со ужасно антропоидна предна шепа којашто ја подига со очевидна потешкотија. Спотнат од порив кој не го беше самозачнал, Гилман се завлечка напред долж патека одредена од аголот на рацете на старицата и насоката на шепата на малата грозотија и пред да успее да завлече три чекори беше назад во самрачните понори. Геометриски облици превираа околу него и пропадна вртоглаво и безгранично. Најпосле се разбуди во креветот во лудо заќошената мансарда во старата устрелна куќа.

Тоа утро за ништо не го биваше и не појде на ниедно предавање. Некоја непозната привлечност му ги влечеше очите во навидум безначајна насока, зашто не можеше да престане да зјапа во една извесна празна точка на подот. Како што врвеше денот, средиштето на неговите умртвени очи смени положба и до пладне го надвладеа поривот да зјапа во празен простор. Во околу два часот замина да руча и како што се провираше низ тесните сокаци на градот се најде како скршнува кон југоисток. Само со напор успеа да запре во една кафетерија на улицата Чрч Стрит и после оброкот уште посилно го почувствува непознатото влечење.

Сепак ќе мора да се прегледа кај нервен специјалист - можеби ова имаше некоја поврзаност со неговото месечарење - но во меѓувреме не беше лошо сам да проба да го скрши морбидниот урок. Несомнено сеуште можеше да успее да се оттргне од влечењето, па со голема решителност се упати наспроти него и одлучно се завлече кон север долж Гарисон Стрит. Додека да успеа да стигне до местото над Мискатоник беше облеан од ладна пот и ја стискаше железната ограда како што зјапаше наспроти течението на реката кон злогласната ада чии правилни линии на древни исправени камења мрко се мрштеа на пладневното сонце.

Тогаш се сепна. Зашто имаше јасно видлива жива фигура на таа пуста ада и втор поглед сигурно му кажа дека е старицата чија зловестна појава толку катастрофално се имаше пронижено низ неговите соништа. Високата трева крај неа се движеше исто така, како некое друго живо суштество да лазеше близу до земјата. Кога старицата почна да се врти кон него тој главечки се втурна да бега од мостот кон засолништето на градските лавиринтски сокаци на крајбрежјето. Колку и да беше далечна адата, чувствуваше дека чудовишно и непобедливо зло можеше да тече од зајадливиот поглед на таа подгрбавена, древна фигура во кафено.

Југозападното влечење и понатаму остана присутно и само со преголема решителност Гилман можеше да се довлече во старата куќа и по климавите скали. Со часови седеше тивко и бесцелно, додека очите постепено му вртеа кон запад. Кај околу шест часот изострените уши му ги доловија кенкавите молитви на Џо Мазуревиц два спрата под него, и во очај, си ја зграби капата и излезе на залезно-златните улици, дозволувајќи му на сега директно јужното влечења да го носи кај-годе. Еден час покасно го снајде мрак во отворените полиња позади Хенгменс Брук, додека мижуркавите пролетни ѕвезди сјаеа пред него. Нагонот да чекори постепено му се смени во нагон да скокне мистично кон семирот и одненадеж сфати каде точно се наоѓа изворот на влечењето.

Во небото беше. Една одредена точка меѓу ѕвездите го имаше освоено и го повикуваше. Се чинеше дека е точка некаде помеѓу Хидра и Арго Навис и знаеше дека е туркан кон неа уште откако се беше разбудил набрзо по мугрите. Утрото му беше под нозе, попладнето ја сети како се издига кон југоисток, а сега беше отприлика на југ, но се развртушкуваше кон запад. Кое беше значењето на оваа нова работа? Зар полудуваше? Колку долго ќе трае? Повторно берејќи си ја решителноста, Гилман се сврте и се одвлечка назад до старата зловестна куќа.

Мазуревиц го чекаше на врата и се чинеше ем нетрпелив ем неволен да прошепоти неколку нови мрвки суеверие. Беше во врска со вештерската светлина. Џо беше бил излезен на славење ноќта пред тоа - беше Ден на Патриотите во Масачусетс - и си беше дошол дома после полноќ. Гледајќи кон куќата од надвор, прво беше помислил дека прозорецот на Гилман е темен; но потоа го видел бледото виолетово светло внатре. Сакаше да го предупреди господинот за тоа светло, зашто сите во Аркам знаеле дека дека е вештерската светлина на Кезаја која вртела близу до Кафениот Џенкин и духот на старото бабиште. Не го беше спомнал ова претходно, но сега морал да каже зашто значело дека старата Кезаја и нејзиниот долгозаб послушник го беа опседнале младиот господин. Понекогаш нему и на Пол Чојнски и на газдата Домбровски им се чинело како да ја гледаат светлината како претекува од пукнатините на запечатеното поткровје над собата на младниот господин, но сите се беа согласиле да не прават муабет за тоа. Меѓутоа, ќе било подобро ако господинот земел друга соба и набавел распетие од некој добар свештеник како отец Иванички.

Како што човекот ломотеше Гилман почувствува некоја безимена паника како го стиска за грклан. Знаеше дека Џо сигурно бил полупијан кога си дошол дома претходната вечер, но сепак ова споменување на виолетова светлина во прозорецот на мансардата беше од застрашувачка важност. Озарно светло од баш ваков вид секогаш вртеше околу старицата и тоа мало крзнено суштество во тие полесни, поостри соништа кои ги предвестуваа неговите нурнувања во непознати понори и помислата дека будна втора личност можеше да ја види сонишната светливост беше надвор од секое здраворазумно упориште. А сепак како му беше дошла на човекот таа несекојдневна помисла? Зар и самиот беше зборувал и шетал низ куќата на спиење? Не, рече Џо, не го правел тоа - но ова мораше да се провери. Можеби Френк Елвуд ќе може да му каже нешто, макар што воопшто не сакаше да го прашува.

Треска - бесни соништа - месечарење - илузии на звуци - влечење кон точка во небото - а сега и сомнеж за лудо зборување во сон! Мора да престане да учи, да појде на нервен специјалист и да земе да се оправи. Кога се искачи до вториот спрат, застана крај вратата на Елвуд, но виде дека другото момче беше излезено. Колебливо продолжи кон неговата мансардна соба и седна во мракот. Погледот сеуште му беше влечен кон југоисток, но  се фати и како напрегнато наслушува да чуе некој звук од затвореното поткровје над него и си замислува донекаде дека злобна виолетова светлина прокапува низ минијатурни пукнатини во нискиот, навален таван.

Таа вечер како што Гилман спиеше виолетовата светлина му се втурна со повишена јачина и старата вештерка и малото крзнено суштетво - доаѓајќи поблиску од кога и да било дотогаш - му се потсмеваа со нечовечки цифкања и ѓаволски гестови. Му беше мило да потоне во нејасно растатнетите самрачни понори, макар што следењето на тој светликав меурен бучкуруш и тој мал калеидоскопски полиедар беше заканувачко и надразднувачко. Тогаш дојде поместувањето како што огромни споени рамнини од некоја навидум лизгава материја демнеа над и под него - поместување кое заврши во букот на бунило и сјај на незнајна, вонземска светлина во којашто боите жолта, кармин и индиго беа лудо и нераскинливо смесени.

Беше полулегнат на висока, фантастично забалустрадена тераса над безбрежна џунгла на егзотични, неверојатни капци, урамнотежени рамнини, куполи, минариња, хоризонтални дискови поставени на врвови и безбројни облици од уште поголема разузданост - некои од камен, а некои од метал - кои спектакуларно светкаа во смешаниот, скоро заслепувачки отсјај од полихроматско небо. Гледајќи нагоре, виде три импозантни пламени дискови, секој со посебна шара и на различна висина над бесконечно далечен свиен хоризонт на ниски планини. Зад него спратови од високи тераси вишно се издигаа до кај што му гледаа очите. Градот под него се протегаше до границите на видот и се надеваше дека никаков звук нема да се подуе од него.

Плочникот од кој што лесно се подигна беше од жилест, исполиран камен надвор од неговата моќ да го утврди и плочките беа пресечени во бизарно-аглести облици кои не му се видеа толку несиметрични, колку што беа поставени според некоја неземна симетрија чии закони не можеше да ги узнае. Балустрадата му достигаше до градите, беше деликатна и фантастично искована, додека долж ракофатот во кратки интервали беа распоредени мали фигури со гротескен дизајн и извонредна изработка. Како и целата балустрада, и тие се чинеше дека се изработени од некој блескав метал чија боја не можеше да се погоди во хаосот на измешан болскот; а нивната природа крајно му пркосеше на секое претполагање. Претставуваа некој крут предмет во облик на буре со тенки хоризонтални раце кои се ширеа како спици од централен прстен и со вертикални копчиња или испапчувања кои се издаваа од главата и основата на бурето. Секое од овие копчиња беше оската во систем на пет долги, спослнати, тријаголно затанчени раце подредени околу него како рацете на морска ѕвезда - скоро хоризонтални, но малку закривени наспроти средишното буре. Основата на долното копче беше споена за долгиот ракофат со толку деликатна точка на контакт што неколку фигури беа откршени и фалеа. Фигурите беа околу четири и пол инчи во висина, додека шилестите раце им даваа максимален дијаметар од околу два и пол инчи.

Кога Гилман стана плочките се чинеа жешки под неговите голи нозе. Беше потполно сам и прв чин му беше да дочекори до балустрадата и вртоглаво да погледне надолу кон бескрајниот, киклопејски град скоро две илјади стапки под него. Како што слушаше, помисли дека некој ритмички русвај на леки музички пискања кои покриваа широк тонски распон се дуеше од тесните улици долу и посакуваше да може да ги распознае населениците на местото. Глетката му го сврти паметот по некое време така што ќе паднеше на плочникот да не се вчипчеше инстинктивно за болскотливата балустрада. Десната рака му се спушти на една од издадените фигури, пришто допирот како да го смири малку. Меѓутоа тоа беше премногу за егзотичната деликатност на обработениот метал и шилестата фигура се откачи под неговиот заграб. Сеуште полу-замаен, продолжи да ја чипчи  додека со другата рака зграби едно празно место на мазниот ракофат.

Но сега неговите пречувствителни уши сетија нешто зад него и тој погледна назад преку рамната тераса. Приоѓајќи му полека, но без очевидна стаеност имаше пет фигури, од кои две беа зловестната старица и забатото крзено животинче. Другите три беа она што го падна во несвест - зашто беа живи ентитети високи околу осум стапки, со облик потполно ист како шилестите прикази на балустрадата и се придвижуваа со пајаково мрдање на нивната долна група на морскоѕвездовидни раце.

Гилман се разбуди в кревет, облиен од ладна пот и со жегливо чувство на лицето, рацете и стапалата. Рипајќи врз подот, се изми и се облече со трескавично вјасање, како да беше потребно да излезе од куќата што е можно побрзо. Не знаеше каде сака да оди, но чувстуваше дека повторно ќе мора да ги жртвува предавањата. Несекојдневното влечење кон точката во небото помеѓу Хидра и Арго се имаше ублажено, но друго со уште поголема сила го имаше одменето. Сега чувствуваше дека мора да оди кон север - бескрајно кон север. Стравуваше да го премине мостот кој овозможуваше поглед кон пустата ада во Мискатоник, па премина преку мостот на Пибоди Авењу. Многу често се препинаше, зашто очите и ушите му беа заковани кон некоја претерано висока точка во празното плаво небо.

По околу еден час успеа да се доведе под подобра контрола и виде дека е далеку од градот. Насекаде околу него се протегаше голата празнина на солени блата, додека тесниот пат напред водеше до Инсмот - тој древен, полунапуштен град којшто луѓето од Аркам беа толку своевидно неволни да го посетат. Иако северното влечење не се намали, му се противеше како што му се противеше и на другото влечење и најпосле увиде дека може да го урамнотежи едното наспрема другото. Ганѕајќи се назад до градот и пиејќи кафе во едно бистро, се довлечка до градската библиотека и бесцело почна да ги листа побаналите списанија. Еднаш се сретна со пријатели кои му дадоа примедба дека изгледа несекојдневно изгорен од сонцето, но не им кажа за неговата прошетка. Во три часот ручаше во еден ресторан, забележувајќи во меѓувреме дека влечењето се беше или намалило или поделило. Потоа отепа време со едно евтина кино претстава, гледајќи ја бесмислената изведба неколку пати едно по друго без да ѝ обрне внимание.

Кај околу девет вечерта заскита кон дома и се затетерави во аветната куќа. Џо Мазуревиц кенкаше неразбирливи молитви и Гилман поита до својата мансардна одаја без да застане да види дали Елвуд е дома. Шокот настана кога ја приклучи снемоштената електрична светилка. Веднаш виде дека на масата има нешто на кое не му е таму местото и втор поглед не остави место за сомнеж. Лежејќи на страна - зашто не можеше да стои исправена - беше егзотичната шилеста фигура којашто во неговиот чудовишен сон ја беше откршил од фантастичната балустрада. Ниту една подробност не фалеше. Крутото, буревидно средиште, тенките раце што се ширеа, копчињата на секој крај и сплоснатитe малку надворешно-свиткани морскоѕвездовидни раце кои се ширеа од овие копчиња - сѐ беше присутно. На електричната светлина бојата се чинеше дека е некаква светликава сива прожилена со зелено и Гилман можеше да види среде ужасот и счудовидувањето дека едно од копчињата завршува во рапава скршеница која одговараше на нејзината поранешна точка на поврзаност со сонишниот ракофат.

Единствено неговата склоност кон замаена зашеметеност го спречи гласно да се издере. Ова смешување на сон и јаве не се поднесуваше. Сеуште замаен го вчипчи шилестото нешто и се затетерави прудолу до собата на газдата Домбровски. Кенкавите молитви на суеверниот мајстор за разбои уште се слушаа низ мувливите ходници, но Гилман сега не им обрнуваше внимание. Газдата беше дома и пријатно го поздрави. Не, не го беше видел претходно нештото и не знаеше ништо за него. Но жена му беше рекла дека нашла некој чуден лимен предмет во еден од креветите кога ги спаструвала собите пладнето, па можеби тоа било тоа. Домбровски ја викна и таа доклапа. Да, тоа беше тоа. Го беше нашла во креветот на младиот господин - на страната до ѕидот. Ѝ изгледало многу настрано, но се разбира младиот господин имал многу настрани работи во неговата соба - книги и дрангулии и слики и цртежи на хартија. Таа сигурно не знаела ништо за нештото.

И така Гилман се качи горе во умствена дармадана, убеден дека или сеуште сонува или дека неговото месечарење се беше развило до неверојатни крајности и го беше довело до обирања во непознати места. Од каде го беше нашол ова фрапантно нешто? Не се сеќаваше да го има видено во некој музеј во Аркам. Меѓутоа, мораше да е од некаде и неговото гледање како што го зграпчил во спиење сигурно ја беше предизвикало несекојдневната соно-слика на балустрадната тераса. Наредниот ден претпазливо ќе се распраша - и можеби ќе појде на нервен специјалист.

Во меѓувреме ќе се обиде да си го следи месечарењето. Како што се качуваше нагоре и преку ходникот на мансардата посоли брашно што го беше позајмил - со искрено признавање за неговата цел - од газдата. По патот, застана пред вратата на Елвуд, но виде дека внатре е темница. Влегувајќи во собата, го остави шилестото нешто на маса и легна во целосна умствена и телесна исцрпеност без да застане и да се соблече. Од затвореното поткровје над навалениот таван му се причини како да чу тивко гребење и цапотење, но беше премногу побркан за да му бере гајле. Загадочното влечење од север повторно стануваше многу силно, макар што сега се чинеше дека доаѓа од пониско место на небото.

Во заслепувачката виолетова светлина на сонот старицата и забатото, крзнено нешто повторно дојдоа и тоа со поголема јасност од во секоја друга дотогашна прилика. Овојпат всушност стигнаа до него и ги почувствува пеплосаните раце на бабиштето како се чипчат за него. Беше извлечен од кревет во празен простор и за миг чу ритмичко татнење и ја виде самрачната бесформност на нејасните понори кои се превираа околу него. Но тој миг беше многу кус, зашто одеднаш се најде во трошен, беспрозорен, мал простор со необработени греди и штици што се издигаа до зашилен врв веднаш над неговата глава и со своевидно навален под наземи. Потпрени рамно на тој под беа ниски шкафови полни со книги од секој степен на антика и разграденост, а во средината имаше маса и клупа, и двете очевидно заковани на место. Мали предмети со непознати облици и природа беа наредени врз шкафовите и во пламената виолетова светлина Гилман помисли дека виде двојник на шилестиот приказ кој толку ужасно го бунеше. Налево подот нагло го снемуваше оставајќи црна, тријаголна бездна од којашто, после миговно суво ѕвечкање, одеднаш се искачи  ненавистното мало крзнено суштество со жолтите песјаци и брадато човечко лице.

Злобно расцерената џадија сеуште се чипчеше за него, а позади масата стоеше фигура која дотогаш ја немаше видено - висок, виток човек со мртво црна обоеност, но без најмали знаци на нигроидни одлики; целосно лишен од коса или брада и носејќи како како единствена оправа една безоблична роба од некаков тежок, црн плат. Нозете му беа нераспознатливи поради масата и клупата, но сигурно беше обуен, зошто се слушаше тропање секојпат кога ќе сменеше положба. Човекот не прозборе и немаше никаква трага на израз на неговата мала, правилна лика. Само покажа кон една книга со грамадна големина што лежеше отворена на масата, додека џадијата тутна огромен сив пердув за пишување во десната рака на Гилман. Над сѐ имаше плаштаница од напнато полудувачки страв и разгорот беше постигнат кога крзеното суштество му потрча на сонувачот по облеката до рамена и му се пикна во левата рака, најпосле остро касајќи го за зглобот веднаш под ракавот. Како што крвта гргна од раната, Гилман падна во несвест.

Се разбуди изутрината на 22ри со болка во левиот зглоб и виде дека ракавот му е кафеав од исушена крв. Присеќавањата му беа многу збркани, но сцената со црниот човек во непознатиот простор живописно се истакнуваше. Сигурно стаорци го имаа каснато додека спиел, вродувајќи го разгорот на тој застрашувачки сон. Отворајќи ја вратата, виде дека брашното во ходникот беше невознемирено освен огромните стапалки на апашкиот сосед кој имаше соба на другиот крај на мансардата. Значи овој пат не беше месечарел. Но нешто мораше да се преземе против тие стаорци. Ќе зборува со газдата. Повторно се обиде да ја затне дупката на основата на навалениот ѕид, пикајќи еден свеќник кој личеше како да е со соодветна големина. Ушите ужасно му зуеја, небаре со останките на одеци од некоја ужасна врева чуена во сон.

Како што се бањаше и пресоблекуваше се обиде да се присети што беше сонувал после сцената во виолетово-осветлениот простор, но ништо конкретно не сакаше да му се избистри во паметта. Таа сцена сигурно беше соодветствувала со запечатеното поткровје над него, коешто беше почнало толку насилно да му ја напаѓа фантазијата, но покасните впечатоци беа бледи и магливи. Имаше укажувања на нејасни, самрачни понори и на уште поголеми, поцрни понори после нив - понори во кои сите постојани укажувања на облик беа отсутни. Беше бил одведен таму од меурниот бучкуруш и малиот полиедар кои секогаш му беа зад петите, но тие, како и тој самиот, се имаа сменето во прамени на млечна, едвај светликава маглина во оваа подлабока небиднина на крајна црнина. Нешто друго имаше заминато напред - поголем прамен кој одвреме-навреме се кондензираше во безимени приближувања на форма - и мислеше дека нивниот напредок не беше бил во права линија, туку повеќе долж вонземните кривини и спирали на некој неземен вител кој се покоруваше на закони непознати на физиката и математиката на секој замислив космос. Најнакрај имаше и трага на огромни, раскокани сенки, на чудовишни, полу-акустични пулсирања и на тенко, еднолично пискање на невидлива флејта - но тоа беше сѐ. Гилман одлучи дека си ја има зацртано таа последна замисла од она што го имаше прочитано во Некрономиконот за безумниот ентитет Азатот, којшто владее со сето време и простор од своевидно сардисан црн престол во средиштето на Хаосот.

Кога крвта беше измиена, раната на зглобот се покажа како многу мала и Гилман се задума од местоположбата на двата ситни убоди. Му текна дека немаше крв на чаршавот каде што беше лежел - што беше многу своевидно со оглед на количината на кожата и ракавот. Дали можеби беше месечарел внатре во собата и дали можеби стаорецот го каснал додека седел на некоја столица или застанал во некоја помалку разумна положба? Погледна во секој ќош барајќи кафеави капки или дамки, но ништо не најде. Подобро, помисли, ќе биде ако посоли брашно и во собата како и надвор - макар што сепак не беше потребен никаков додатен доказ за неговото месечарење. Знаеше дека месечари - и она што требаше да направи сега беше да престане. Мора да го замоли Френк Елвуд за помош. Тоа утро чудните влечења од вселената се чинеа поднамалени, но беа заменети со друг осет, уште понеобјаслив од нив. Беше нејасен, настоен порив да избега од неговата тогашна околност, но не содржеше ни трага од конкретната насока во којашто сакаше да избега. Како што го подигна чудниот шилест приказ на масата помисли дека постарото северно влечење стана за ронка посилно, но и покрај тоа, беше целосно надвладеано од поновиот и повчудовидувачки нагон.

Го симна шилестиот приказ до собата на Елвуд, окуражувајќи се против кенкањата на мајсторот за разбои кои се дуеја од приземјето. Елвуд беше дома, фала му на Бога, и се чинеше дека тарашка низ собата. Имаше време за мал разговор пред да замине на појадок и на факултет, па Гилман набрзина излеа извештај за неговите недамнешни соништа и стравови. Домаќинот беше многу сочувствителен и се согласи дека треба да се преземе нешто. Беше потресен од испиената, гровната појава на гостинот и ги забележа настраните, абнормални сончеви изгореници за кои и другите му беа дале примедба минатата недела. Меѓутоа, немаше многу што да каже. Не го беше видел Гилман на некоја месечарска експедиција и немаше претстава што би можел да е своевидниот приказ. Но сепак го имаше чуено францускиот канаѓанин кој живееше веднаш под Гилман како зборува со Мазуревиц една вечер. Си кажуваа колку силно стравуваат од доаѓањето на Валпургиската ноќ, која сега беше за само неколку денови и разменуваа жалостливи коментари за кутриот, млад господин осуден на пропаст. Дероше, човекот под собата на Гилман, беше зборувал за вечерни стапки обуени и необуени и за виолетовата светлина која ја видел една вечер кога страшливо се беше прикрал до горе да ѕирне низ клучалката на Гилман. Не се беше осмелил да се опули, му кажал на Мазуревиц, откако ја беше наѕрел таа светлина низ пукнатините околу вратата. Имало и тивко зборување - и кога почнал да го опишува, гласот му потонал во нечуен шепот.

Елвуд не можеше да замисли што ги беше спотнало овие суеверни суштества да озборуваат така, но можеби нивната фантазија била поттикната од касните часови на Гилман и месечарското одење и зборување од една страна, и од ближењето на традиционално стравотната Мајската вечер од друга страна. Тоа дека Гилман зборува во сон било јасно и очигледно од клучалските наслушнувања на Дероше се беа рашириле заблудните замисли за виолетовата сонишна светлина. На овие прости луѓе не им требало многу за да си замислат дека виделе секакви левтерни работи за кои што имале чуено. А во однос на план за делување - подобро ќе е ако Гилман се пресели долу во собата на Елвуд и да одбегне да спие сам. Елвуд, ако е буден, ќе го разбуди секојпат кога ќе почне да зборува или да станува во сонот. Мора и што поскоро да појде кај специјалист. Во меѓувреме, ќе го одведат шилестиот приказ до некои од музеите и до извесни професори, барајќи утврдување и велејќи дека го беа нашле во јавна корпа за ѓубре. Исто така, Домбровски мора да се посвети на труење на стаорците во ѕидот.

Охрабрен од друштвото на Елвуд, Гилман присуствуваше на предавањата тој ден. Чудни нагони и понатаму го тргаа, но можеше да ги одврати со значителен успех. За време на еден слободен час им го покажа настраниот приказ на неколку професори, од кои сите беа силно заинтересирани, макар што никој не можеше да ја обелодени неговата природа или потекло. Таа вечер спиеше на кауч кој Елвуд му рече на газдата да го донесе во собата на вториот спрат и за првпат во недели беше потполно слободен од неспокојни соништа. Но трескавоста сеуште го држеше и кенкањата на мајсторот за разбои беа обеспокојувачко влијание.

За време на наредните неколку денови Гилман уживаше скоро совршена отпорност од морбидни појавувања. Елвуд рече дека нема покажано склоност да зборува или станува во сон; а во меѓувреме газдата ставаше отров за глувци насекаде. Единствениот вознемирувачки елемент беа муабетите меѓу суеверните странци, чии фантазии беа станале крајно надразливи. Мазуревиц секогаш го тераше да набави распетие и најпосле сосила му даде едно кое рече дека било благословено од добриот отец Иванички. И Дероше исто така имаше што да каже - всушност настојуваше дека внимателни чекори се чуле од сега празната соба над него првата и втората ноќ по отсуството на Гилман. На Пол Чојнски му се причинило дека чул звуци во ходниците и на скалите навечер и тврдеше дека резето на вратата му било тивко поместено, додека г-ѓа Домбровски се колнеше дека го беше видела Кафениот Џенкин за прв пат после Ноќта на вештерките. Но ваквите наивни извештаи имаа мало значење и Гилман го остави евтиното метално распетие бескорисно да виси на една рачка од гардероберот на неговиот домаќин.

Три дена Гилман и Елвуд се рашетуваа по локалните музеи со напори да го утврдат чудниот шилест приказ, но секогаш без успех. Меѓутоа, во секое ќоше интересот беше силен; зашто крајната вонземност на нештото беше огромен предизвик за научната љубопитност. Една од малите раце што се ширеа беше откршена и подложена на хемиска анализа и за исходот сеуште се зборува во факултетските кругови. Професор Елери најде платина, железо и телуриум во чудната легура, но измешани со овие беа уште најмалку три други очевидни елементи со висока атомска тежина кои хемијата беше потполно немоќна да ги распредели. Не само што не соодветствуваа со никој познат елемент, туку и не се вклопуваа во празните места предодредени за веројатни елементи во периодниот систем. Мистеријата останува нерешена до ден денес, макар што приказот е изложен во музејот на Мискатонскиот универзитет.

Изутрината на 27ми април, нова глувчја дупка се појави во собата каде што Гилман беше гостин, но Домбровски ја закова со лим во текот на денот. Отровот немаше некој голем ефект, зашто гребењата и растрчувањата во ѕидовите беа практично ненамалени. Елвуд беше излезен до касно таа вечер и Гилман го чекаше да се врати. Не сакаше да заспие сам во собата - особено откако му се причини дека во вечерниот самрак ја беше наѕрел одбивната старица чија слика толку ужасно му се имаше префрлено во соништата. Се прашуваше која е и што имаше до неа што ја ѕвечкаше лимената конзерва во купот ѓубре на устието на бедниот двор. Бабиштето како да го беше забележало и злобно да му се имаше извргалено - макар што можеби и си го имаше замислено ова.

Наредниот ден и двете момчиња беа многу изморени и знаеја дека ќе спијат како заклани кога ќе падне ноќ. Во квечерината поспано дискутираа за математичките студии кои толку потполно и можеби штетно го имаа обземено Гилман и умуваа за поврзаноста со древна магија и фолклор која се чинеше толку мрачно веројатна. Зборуваа за старата Кезаја Мејсон и Елвуд се согласи дека Гилман има добра научна основа за да мисли дека можеби таа наишла на чудни и значајни информации. Скриените култови на коишто им припаѓаа овие вештерки често вардеа и си предаваа изненадувачки тајни од дамни, заборавени раздобја; и во никој случај не беше невозможно да Кезаја има стекнато мајсторство во умешноста на преминување преку димензионални порти. Народните верувања ја нагласуваат бескорисноста на материјални препреки во запирање на движењата на вештерките и кој може да каже што се крие позади старите сказни за летови на метли низ ноќта?

Дали современ студент може да стекне слична моќ само преку математички истражувања, допрва требаше да се види. Успехот, додаде Гилман, може да води до опасни и незамисливи околности; зашто кој би можел да ги претскаже условите кои ја проникнуваат некоја гранична, но обично недостапна димензија? Од друга страна, сликовитите можности беа огромни. Времето не можеше да постои во извесни појаси на просторот и со влегување и останување во таков појас човек би можел да си ги сочува животот и возраста до бескрај, никогаш не патејќи од органски метаболизам или опаѓање освен во мали количини причинети за време на посети на неговата сопствена или слични рамнини. Човек би можел, на пример, да премине во безвременска димензија и да излезе во некој далечен период на земјината историја исто толку млад колку и претходно.

Дали некој некогаш успеал да го направи ова, човек тешко дека би можел да претполага со било каков степен на стручност. Старите легенди беа магливи и двосмислени и низ историските времиња сите обиди за преминување на забранети јазови се чинеа усложнети од чудни и ужасни сојузништва со битија и гласници од надвор. Постоеше фигурата присутна уште од памтивек, на заменикот или гласникот со скриени и ужасни моќи - „Црниот човек“ од вештерскиот култ и „Нјарлатотеп“ од Некрономиконот. Постоеше и обезглавувачкиот проблем на помалите гласници или посредници - квази-животни и настрани хибриди кои легендите ги претставуваа како вештерски прислужници. Како што Гилман и Елвуд си легнуваа, препоспани за да продолжат со разговор, го слушнаа Џо Мазуревиц како се дотетерува во куќата полу-пијан и затреперија од очајната разузданост на неговите кенкави молитви.

Таа ноќ Гилман повторно ја виде виолетовата светлина. Во сонот слушна гребење и глодање во преградите и му се причини како некој несмасно да го парка резето. Тогаш ги виде старицата и малото крзнено суштество како се движат кон него преку килимот на подот. Лицето на џадијата беше осветлено од нечовечко ликување и малиот жолтозаб морбидитет крокотеше потсмешливо како што покажуваше кон цврсто заспаната форма на Елвуд на другиот кауч на спротивниот крај на собата. Вкочанетост од страв ги задуши сите обиди за извик. Како и претходно, одвратното бабиште го зграби Гилман за рамена, измолкнувајќи го од кревет во празен простор. Повторно бесконечноста на врискави самрачни понори блесна пред него, но уште наредниот миг му се пристори дека е во мрачен, каллив, непознат сокак со реави миризби, кајшто скапани ѕидови на древни куќи се вишеа од секоја страна.

Напред беше зарубениот црн човек кој го беше видел во зашилениот простор во другиот сон, додека од помало растојание старицата повикуваше и се цереше заповедно. Кафениот Џенкин се триеше со некаква милна разиграност околу зглобовите на црниот човек, кои длабоката кал во голем дел ги криеше. Имаше мрачна отворена врата од десно, кон којашто црниот човек молчаливо посочи. Натаму тргна расцереното бабиште, влечејќи го Гилман по неа за ракавот на пижамите. Имаше баздливи скалила кои кобно крцкаа и врз коишто старицата се чинеше дека зрачи бледа виолетова светлина и најпосле врата која водеше надвор од едно одмориште. Бабиштето го попарка резето и ја турна вратата, мавнувајќи му на Гилман на почека и исчезнувајќи во црното окно.

Пречувствителните уши на момчето сетија одвратен загушен крик и одеднаш џадијата излезе од собата носејќи некоја мала, бессвесна форма којашто му ја тутна на сонувачот небаре му заповедува да ја носи. Глетката на оваа форма и изразот на нејзиното лице го скрши урокот. Сеуште презамајан за да извика на глас, безобѕирно се втурна прудолу по опорото скалиште и врз калта надвор, сопирајќи дури кога беше зграбен за гуша од црниот човек кој го чекаше. Како што го напушташе свеста, го чу тивкото, пискаво крокотење на забатата стаорецовидна абнормалност.

Утрото на 29ти Гилман се разбуди во вртлог од ужас. Штом ги отвори очите знаеше дека нешто страшно не е како што треба, зашто беше назад во неговата мансардна соба со навалениот ѕид и таван, спружен на сега растурениот кревет. Грлото необјасливо го болеше и како што се мачеше да се исправи во седечка положба виде со растечки уплав дека стапалата и долните пижами му се кафени од згрутчена кал. Во тој момент спомените му беа безнадежно магливи, но барем знаеше дека сигурно беше месечарел. Елвуд беше бил предлабоко потонат во сон за да го чуе и сопре. На подот имаше збркани калливи стапки, но за некое чудо не се протегаа сѐ до вратата. Колку повеќе Гилман ги гледаше, толку посперливи се чинеа, зашто заедно со оние кои можеше да ги распознае како свои имаше и некои помали, скоро округли траги - какви што би направиле ногарките на голема столица или маса, освен што повеќето од нив беа поделени на половина. Исто така имаше и некои своевидни калливи траги од стаорец кои излегуваа од нова дупка и пак влегуваа во неа. Крајно счудовидување и страв од лудило го јадеа Гилман како што се дотетерави до вратата и виде дека нема калливи стапки надвор. Колку повеќе се сеќаваше на неговиот одвратен сон толку попреплашен се чувствуваше и на очајот му беше придодадено тоа што го слушаше Џо Мазуревиц како ужалено бае два спрата подолу.

Спуштајќи се во собата на Елвуд го скорна сеуште заспаниот домаќин и почна да му раскажува како се беше нашол, но Елвуд не можеше да оформи претстава за што навистина се беше случило. Каде беше можно да бил Гилман, како се вратил во неговата соба без да остави стапки во ходникот и како калливите мебеловидни траги се измешале со неговите во мансардната одаја, беше целосно вон секакво претполагање. А ги имаше исто и тие темни, модри траги на гркланот, како да се обидел да се задави. Ги стави своите раце врз нив, но увиде дека ни приближно не одговараа. Додека зборуваа Дероше намина да каже дека чул стравотно тропање над него во мрачните ситни саати. Не, немало никој на скалите после полноќ - макар што непосредно пред полноќ беше чул тивки стапалки во мансардата и внимателни стапки на слегување кои не го бендисале. Додаде дека било многу лошо годишно време за Аркам. Младиот господин поарно да се осигура дека го носи распетието што му го беше дал Џо Мазуревиц. Дури и денски не било безбедно, зашто по мугрите имало чудни звуци во куќата - особено некакво пискаво, детинско липање задушено набрзина.

Гилман вештачки присуствуваше на предавања тоа утро, но беше потполно неспособен да го сосредоточи умот на студиите. Расположение на одвратна растревоженост и исчекување го имаше налегнато и се чинеше како да го чека паѓањето на некој разнебитувачки удар. Напладне ручаше во универзитетската бања, кога зеде еден весник од седиштето до него додека чекаше десерт. Но никогаш ни го изеде тој десерт, зашто една статија на првата страница на весникот го остави млитав, оџагарен, и способен да само си ја плати сметката и да се дотетерави до собата на Елвуд.

Имало чудно киднапирање претходната вечер во Орнс Генгвеј и двегодишното дете нa една набиена перачка по име Анастасија Волејко потполно исчезнало. Мајката, се чинеше, беше стравувала од ваков настан веќе некое време, но причините на кои го припишуваше својот страв беа толку гротескни што никој не ги сфаќаше сериозно. Велеше дека го беше гледала Кафениот Џенкин околу местото одвреме-навреме уште од рано во март и знаела од неговите церења и крокотења дека малиот Ладислас мора да е обележан за жртва на страшниот Шабат на Валпургиска ноќ. Ја беше замолила нејзината сосетка Мери Цанек да спие во собата за да се обиде да го заштити детето, но Мери не се осудила. Не можела да ѝ каже на полицијата, зашто тие никогаш не верувале во такви работи. Деца биле земани на ваков начин секоја година откако памтела за себе. А и нејзиниот пријател Пит Стовачки не сакал да ѝ помогне бидејќи тој и онака сакал да му се тргне детето.

Но она што го прекри Гилман во ладна пот беше извештајот на пар веселници кои поминале покрај устието на проодот непосредно по полноќ. Признале дека биле пијани, но двајцата се колнеа дека виделе лудо облечено трио како крадешкум влегува во мрачниот премин. Имало, велеа, еден огромен зарубен црнец, мала старица во крпи и младо бело момче во ноќница. Старицата го влечела момчето, додека околу стапалата на црнецот питом стаорец се триел и прпелкал во кафената кал.

Гилман седеше замајан цело попладне и Елвуд - кој во меѓувреме го виде весникот и оформи ужасни претполагања од него - го најде така кога се врати дома. Овој пат никој од двајцата не можеше да се сомнева дека нешто одвратно сериозно им се припарува одоколу. Помеѓу кошмарните привиденија и јавето на објективниот свет, чудовишна и незамислива врска се избиструваше и само импозантен дикат можеше да одврати уште погрозоморничави збуднувања. Гилман мораше да појде кај специјалист кога-тогаш, но не баш сега, кога сите весници беа полни со оваа работа за киднапирањето.

Што точно се имаше случено беше полудувачки помрачено и во еден момент и Гилман и Елвуд разменија шепотливи теории од најразуздан тип. Дали Гилман потсвесно беше успеал подобро одошто тој самиот знаеше во неговите проучувања на просторот и неговите димензии? Дали всушност се беше лизнал надвор од нашата сфера до точки непогодени и незамисливи? Каде - ако воопшто некаде - беше бил во тие ноќи на демонијачка вонземност? Татнежните самрачни понори - зелениот рид - заслепувачката тераса - влечењето од ѕвездите - крајниот црн вител - црниот човек - калливиот сокак и скалите - старата вештерка и забатата, крзнена ужасија - меурниот бучкуруш и малиот полиедар - чудните сончеви изгореници - раната на зглобот - необјаснетиот приказ - калливите стапала - трагите на грлото - сказните и стравовите на суеверните странци - што значеа сите овие работи? До која мера можеа законите на здравиот разум да се применат во еден ваков случај?

Ниеден не го фати сон таа вечер, а наредниот ден и двајцата не појдоа на предавања и дремеа. Беше април 30ти и со примракот ќе дојдеше пеколното време на Шабатот од коешто сите странци и суеверни луѓе се плашеа. Мазуревиц се врати дома во шест часот и рече дека луѓето во воденицата шепотеле дека Валпургиските пирови ќе се одржеле во мрачната пропаст позади Медоу Хил каде што стоеле старите бели камења во место настрано пусто од секаков растителен живот. Некои дури ѝ кажале на полицијата и ги посоветувале таму да го побараат изчезнатото дете на Волејко, но не веруваа дека нешто ќе се преземе. Џо настојуваше да кутриот млад господин го носи неговото распетие со синџирче од никел и Гилман го стави и го пикна под кошула за да му го направи ќефот на човекот.

Касно вечерта двете момчиња седеа дремејќи на столиците, успивани од ритмичкото молење на мајсторот за разбои на катот под нив. Гилман наслушуваше како што придремуваше, а неговиот противприродно изострен слух како да се напрегаше кон некој тих, стравотен мрмор над звуците во древната куќа. Неполезни присеќавања на работи од Некрономиконот и Црната книга му излија и се најде како се лула во опаки тактови за кои се велеше дека се однесуваат на најцрните церемонии на Шабатот и дека имаат потекло надвор од времето и просторот кои ние ги имаме узнаено.

Одеднаш сфати што наслушува - пеколното баење на обредарите во далечната црна долина. Од каде знаеше толку многу за што очекуваа? Од каде го знаеше времето кога Нахаб и нејзиниот аѓутант требаше да ја донесат полната чинија што ќе следеше по црниот петел и црната коза? Виде дека Елвуд има клапнато и заспано и се обиде да викне и да го разбуди. Меѓутоа нешто му го затвораше грлото. Не господареше со себе си. Да не сепак се имаше потпишано во книгата на црниот човек?

Тогаш неговиот трескав, абнормален слух ги улови далечните ноти донесени од ветерот. Преку милји рид и поле и сокак доаѓаа, но сепак ги препозна. Огништата сигурно се запалени, и играчите сигурно започнуваат. Како да се спречи за да не појде? Што го беше замрежило? Математика - фолклор - куќата - старата Кезаја - Кафениот Џенкин… а сега виде дека има и нова глувчја дупка во ѕидот близу неговиот кауч. Над далечното баење и поблиското молење на Џо Мазуревиц дојде и друг звук - притаено, одлучно гребење во преградите. Се надеваше дека електричните светилки нема да се изгасат. Тогаш го виде забатото, брадато лице во глувчјата дупка - клетото мало лице кое најпосле сфати дека има таква потресна, потсмешлива сличност со она на старата Кезаја - и го чу тивкото паркање на вратата.

Врескавите самрачни понори блеснаа пред него и се почувствува беспомошен во безобличниот заграб на светликавиот меурен бучкуруш. Напред се затрча малиот, калеидоскопски полиедар и низ целата разматена небиднина фати растење и забрзување на нејасната тонска шема која се чинеше дека предвестува некој неизустлив и неиздржлив разгор. Се чинеше дека знае што доаѓа - чудовишното пукање на Валпургискиот ритам во чиј космички тембр ќе бидат изнасобрани сите првобитни, крајни временско-просторни превирања кои се протегаат позади масените сфери на материја и понекогаш се пробиваат во измерени одекнувања кои бледо продираат до секој слој на ентитет и им даваат одвратна значајност ширум световите на извесни стравотни периоди.

Но сѐ ова исчезна за миг. Повторно беше во збиениот, виолетово-осветлен зашилен простор со навалениот под, ниските шкафови со древни книги, клупата и масата, настраните предмети и тријаголната бездна на едната страна. На масата лежеше мала бела фигура - момче пеленаче, необлечено и несвесно - додека на другата страна стоеше чудовишната, извргалена старица со светкав нож со гротескен балчак во десната рака и настрано сразмерен сад од блед метал покриен со своевидно изгравирани дезени кој имаше деликатни странични дршки во левата. Распеваше некој разгракан обред на јазик кој Гилман не можеше да го разбере, но кој се чинеше како нешто претпазливо цитирано од Некрономиконот.

Како што се разјаснуваше сцената, го виде древното бабиште како се наведнува напред и го подава празниот сад преку масата - и неспособен да си ги команда сопствените потези, посигна далеку нанапред и го зеде со две раце, забележувајќи ја како што го земаше неговата споредбена леснотија. Во истиот миг одвратната форма на Кафениот Џенкин се испентери по работ на црната тријаголна бездна лево од него. Бабиштето сега му покажа да го држи садот во определена положба додека самата го подигна огромниот, гротескен нож над малата бела жртва високо колку што ѝ достигаше десната рака. Забатото, крзнето суштество почна да крокоти продолжување на непознатиот обред, додека вештерката гракаше зазорливи одговори. Гилман почувствува некоја глодачка, остра ненавистност како пролетува низ неговата умствена и чувствена вкочанетост и лесниот метален сад му се затресе во загработ. Една секунда покасно надолното движење на ножот целосно го скрши урокот и го испушти садот со одеклив ѕвонеж небаре камбана додека рацете трескавично му се втурнаа да го сопрат чудовишното дело.

Уште истиот миг се помести по навалениот под околу крајот на масата и го истргна ножот од канџите на старицата, праќајќи го со клопот преку работ на тесната тријаголна бездна. Меѓутоа, наредниот миг, нештата се свртија; зашто тие крвнички канџи се имаа закачено цврсто околу неговото грло, додека збрчканото лице беше извитоперено од луда јарост. Го почувствува синџирчето на евтиното распетие како му се трие врз вратот и насред бељата се запраша како глетката на тој предмет би повлијаела на злобното суштество. Силата ѝ беше крајно натчовечка, но како што продолжуваше да го дави тој снемоштено посегна во кошулата и го извлече металниот симбол, кинејќи го синџирчето и истргнувајќи го од вратот.

Штом го виде нишанот вештерката како да се стаписа од паника и загработ ѝ се опушти доволно долго за да му даде на Гилман шанса да целосно го скрши. Ги одвлече челичните канџи од вратот и ќе ја одвлечкаше џадијата преку работ на бездната да не добиеја канџите свеж пристап до сила и пак да не се припиеја.  Овојпат се реши да врати мило за драго, и со сопствената рака посигна по грлото на суштеството. Пред таа да види што прави, тој ѝ го извитка синџирчето на распетието околу вратот и за миг го имаше стегнато доволно за да ѝ го пресече здивот. За време на последниот костец осети како нешто го каса за зглобот на ногата и виде дека Кафениот Џенкин ѝ беше дошол на помош. Со еден дивјачки шут го испрати морбидитетот преку работ на бездната и го чу како цимолка на некое ниво далеку под подот.

Дали го имаше убиено древното бабиште не знаеше, но ја остави да лежи на подот кај што имаше паднато. Тогаш, како што се сврти, на масата здогледа глетка којашто за малку не му ја скина последната нишка здрав разум. Кафениот Џенкин, жилав и со четири ситни раце со демонијачка спретност се беше зафатил со работа додека вештерката го давеше, и напорите му беа биле попусти. Она што го беше спречил да ножот го стори во градите на жртвата, жолтите песјаци на крзненото богохулие го беа сториле во зглобот - и садот до пред скоро празен на подот лежеше полн покрај малото безживотно тело.

Во неговото сонишно бунило Гилман го чу пеколното, вонземско-тактно баење на Шабатот како доаѓа од бескрајно растојание и знаеше дека црниот човек мора да е таму. Збунети спомени му се мешаа со математиката и веруваше дека неговиот потсвесен ум ги содржи аглите кои беа потреби за да го водат назад до нормалниот свет - сам и непомогнат за прв пат. Се чувствуваше сигурен дека е во од памтивек запечатеното поткровје над неговата соба, но дека би можел да побегне преку навалениот под или одамна затнатиот излез силно се сомневаше. Освен тоа, зар немаше бегство од сонишно поткровје само да го доведе до сонишна куќа - абнормална проекција на местото кое всушност го бараше? Беше потполно счудовиден од соодносот измеѓу сонот и јавето во сите негови доживувања.

Преминот низ нејасните понори ќе е застрашувачки, зашто Валпургискиот ритам ќе трепери и најпосле ќе мора да го чуе дотогаш прекриеното космичко пулсирање од кое толку смртно стравуваше. Дури и во тој момент можеше да воочи ниско, чудовишно тресење чие темпо мошне добро можеше да го претпостави. Во времето на Шабатот секогаш се креваше и посигаше преку световите да го повика новоизбраникот на безимени одреди. Пола од баењата на Шабатот беа подредени по дезенот на ова едвај чујно пулсирање кое ничие земно уво не можеше да го издржи во неговата откриена просторна полност. Гилман се запраша исто така дали може да му верува на својот инстинкт да го врати во правилниот дел од просторот. Како може да е сигурен дека нема да заврши на тој зелено-осветлен рид на некоја далечна планета, на поплочената тераса над градот со пипалави чудовишта некаде надвор од галаксијата, или во спиралните црни вители  на таа крајна бездна на Хаос каде што владее безумниот демон-султан Азатот?

Токму пред да се нурне виолетовата светлина се изгаси и го остави во црна темница. Вештерката - старата Кезаја - Нахаб - тоа сигурно ја означуваше нејзината смрт. И помешано со далечните баења на Шабатот и цимолкањата на Кафениот Џенкин во бездната долу, му се пристори дека чу друго, побесно кенкање од непознати длабини. Џо Мазуревиц - молитвите против Ползечкиот Понор сега се претвораа во необјасливо победоносен вресок - светови на зајадлива суштественост делувајќи врз вители на грозничави сништа - Иа! Шуб-Нигурат! Козата со Илјада Млади…

Го најдоа Гилман на подот на неговата настрано навалена стара мансардна соба рано пред мугрите, зашто ужасниот извик веднаш ги беше довел Дероше и Чојнски и Домбровски и Мазуревиц и го беше разбудил и цврсто заспаниот Елвуд во неговата столица. Беше жив, со отворени, зјапнати очи, но се чинеше како во голем дел да не е при свест. На грлото имаше траги од крвнички раце и на левиот зглоб на ногата имаше загрижувачки касај од стаорец. Облеката му беше многу истуткана и распетието на Џо го немаше. Елвуд затрепери плашејќи се дури и да претполага каков нов облик беа зазеле месечарењата на неговиот пријател. Мазуревиц се чинеше полу-замаен поради некој „знак“ кој рече дека го добил како одговор на неговите молитви и трескавично се прекрсти кога цивкање и цимолкање на стаорец се огласи некаде позади навалената преграда.

Кога сонувачот беше легнат на неговиот кауч во собата на Елвуд пратија по д-р Малковски - локален лекар кој немаше да раскажува сказни ако се чинеа дека ќе засрамат некој - и му даде на Гилман два шприца инjекција кои му причинија да се опушти во нешто како природна сонливост. Во текот на денот пациентот се освестуваше напати и расцепкано му го шепотеше најновиот сон на Елвуд. Беше болна постапка и уште од самоти почеток изнесе еден нов и обеспокојувачки факт.

Гилман - чии уши до неодамна беа поседувале абнормална чувствителност - сега беше глув како топ. Д-р Малковски, потворно повикан набрзина, му кажа на Елвуд дека двата ушни тапани му се дупнати, како од удар на некој импозантен звук посилен од секоја човечка замисла или издржливост. Како беше можно да таков звук се чуе во изминатите неколку часа без да ја разбуди целата мискатонска долина беше нешто што чесниот лекар не можеше да го објасни.

Елвуд го пишуваше неговиот дел од муабетот на хартија, така што беше одржана мошне лесна комуникација. Никој од двајцата не знаеше како да ја сфати целата хаотична работа и решија дека ќе е најдобро ако мислат што е можно помалку на неа. Сепак и двајцата се согласија дека мора да ја напуштат таа древна и клета куќа најскоро што можат. Вечерните весници раскажуваа за полициска рација врз некои своевидни пирувачи во некоја пропаст позади Медоу Хил непосредно пред мугрите и споменуваа дека белиот камен таму бил предмет со дамнешно суеверен углед. Никој не бил фатен, но сред раштрканите бегалци беше бил наѕрен некој огромен црнец. Во една друга колумна беше изјавено дека од исчезнатото дете Ладислас Волејко не била најдена ни трага.

Круната на ужасот дојде уште истата вечер. Елвуд никогаш нема да ја заборави и беше приморан да не оди на факултет до крајот на сесијата поради следбениот нервен слом. Цела вечер му се беше чинело дека слуша стаорци во преградите, но не им обрна многу внимание. Тогаш, касно откако и тој и Гилман си легнаа, започна грозното врискање. Елвуд срипа, пушти светло и побрза до каучот на гостинот. Лежачот испушташе звуци од опипливо нечовечка природа, како да беше јаден од некое страдание надвор од секој опис. Преташе под чаршавите и голема црвена дамка почна да се појавува на ќебињата.

Елвуд едвај се осмели да го допре, но постепено, врескањето и претањето стивнаа. Дотогаш Домбровски, Чојнски, Дероше, Мазуревиц и кираџијата од горниот спрат се туркаа низ вратата и газдата ја врати жена си назад да му заѕвони на д-р Малковски. Сите вриснаа кога една голема стаорецовидна форма одненадеж срипа од под крволочкосаните чаршави и потрчка преку подот до една нова, отворена дупка во близина. Кога докторот стигна и почна да ги влече тие стравотни прекривачи Волтер Гилман беше мртов.

Би било бескрупулозно да се прави повеќе од да се укаже што го беше убило Гилман. Имаше практично тунел ископано низ неговото тело - нешто му го беше изело срцето. Домбровски, поулавен од неуспехот на неговиот постојан труд за труење на стаорците, ги батали сите мисли за неговиот договор за наем и уште истата недела се пресели заедно со сите негови кираџии во една запуштена, но не толку древна куќа на Волнат Стрит. Најлошата работа извесно време беше да го смират Џо Мазуревиц, зашто намрштениот мајстор за разбои никогаш не беше трезен и постојано кенкаше и мрмореше за призрачни и ужасни работи.

Се чинеше дека на таа последна одвратна ноќ Џо се наведнал да ги погледне аловите глувчји стапалки кои водеа од каучот на Гилман до дупката во близина. На тепихот беа многу неодредливи, но парче отворен паркет посредуваше помеѓу работ на тепихот и подната лајсна на ѕидот. Таму Мазуревиц беше нашол нешто чудовишно - или си мислеше дека нашол, зашто никој не можеше потполно да се согласи со него и покрај неодречливата настраност на стапките. Стапалките на паркетот апсолутно не беа налик на просечни стапки од стаорец, но дури ни Чојнски ни Дероше не сакаа да признаат дека се како опечатоци на четири ситни човечки раце.

Куќата веќе никогаш не беше изнајмена. Штом Домбровски си замина плаштаницата на нејзиното крајно опустошување почна да се спушта, зашто луѓето ја одбегнуваа ем поради нејзиниот стар углед ем поради новата реава миризба. Можеби отровот за глувци на бившиот газда сепак беше си ја завршил работата, зашто недолго по неговото заминување местото стана трн во окото на маалото. Здравствените испектори ја проследија миризбата до затворениот простор над и крај источната мансардна соба и се согласија дека бројот на мртви стаорци мора да е огромен. Меѓутоа, решија дека не им се исплаќа да ги раскршат и дезифицираат долгозапечатените простори, зашто реата наскоро ќе ја снема, а и месноста не беше некоја да охрабрува педантни норми. Всушност, отсекогаш имаше нејасни локални сказни за необјасливи смрдеи горе во вештерската куќа веднаш после вечерта спрема 1ви мај и Денот на светците. Соседите мрчеливо се помирија со безволноста - но реата сепак се претвори во додатен аргумент против местото. Најпосле куќата како живеалиште беше осудена на рушење од страна на градежниот инспектор.

Соништата на Гилман и нивните придружни околности никогаш не беа објаснети. Елвуд, чии мисли за целата епизода се понекогаш скоро излудувачки, се врати на факултет наредната есен и дипломира наредниот јуни. Забележа дека призрачните озборувања на градот се доста намалени и всушност е факт дека - не земајќи ги предвид извесните изјави за некакво аветинско крокотење во напуштената куќа што истрајало скоро колку и самото здание - за нови појави на старата Кезаја или Кафениот Џенкин се немаше мрморено после смртта на Гилман. Мошне е среќа што Елвуд не беше во Аркам таа наредна година кога извесни збиднувања нагло ги обновија локалните шепоти за дамни ужаси. Се разбира Елвуд чу за тие работи покасно и патеше од неискажани страданија од црни и счудовидени умувања, но дури ни тоа не беше толку лошо колку што ќе беа физичка блискост или неколку можни погледи.

Во март, 1931ва, виор ги сруши покривот и големиот оџак на празната вештерска куќа, пришто русвај од разронети цигли, поцрнети мовлосани ѓерамиди и скапани штици и граѓа се срушија врз поткровјето и пропаднаа низ неговиот под. Целиот тавански спрат беше загушен од шут одозгора, но никој не се потруди да го пофати нередот пред неизбежното туркање на трошната градба. Крајниот чекор дојде наредниот декември и кога старата соба на Гилман беше расчистена од безволни, растревожени работници, започнаа озборувањата.

Меѓу ѓубрето што се беше срушило низ древниот навален таван имало неколку работи што ги натерале работниците да запрат и да повикаат полиција. Полицијата пак, покасно повика вештаци и неколку професори од универзитетот. Имаше коски - парчосани и расцепени, но јасно препознатливи како човечки - чија пројавлива современост збунувачки се косеше со далечниот период во којшто нивното единствено можно живеалиште, ниското поткровје со навален под, наводно беше било запечатено за секаков човечки пристап. Лекарите вештаци заклучија дека некои им припаѓаат на мало дете, додека извесни други - пронајдени измешани со парчиња скапана кафена ткаенина - ѝ припаѓаа на некоја доста куса, подгрбавена жена на стари години. Внимателно претурање низ шутот исто така откри и многу ситни коски на стаорци фатени во рушењето, како и постари глувчји коски изглодани од мали песјаци на начин кој на места беше мошне приносен за спорови и промислувања.

Меѓу другите најдени предмети беа измешаните одломи од многу книги и хартии, заедно со жолтеникава прав оставена од потполното разградување на уште постари книги и хартии. Сите, без исклучок, се чинеа дека расправаат за црна магија во нејзините најнапредни и најужасна форми и очевидно недамнешниот датум на извесни предмети е сеуште мистерија необјаслива исто колку и таа за современите човечки коски. Уште поголема мистерија е потполната еднообразност на надурениот, архаичен ракопис најден во голем обем на хартии чии состојби и жигови укажуваа на старосна разлика од најмалку 150 до 200 години. Сепак, за некои, најголемата мистерија од сите е разновидноста на толку крајно необјасливи предмети - предмети чии облици, материјали, видови на изработка и цели ги обезглавуваат сите претполагања - пронајдени раштркани меѓу кршот во очигледно различни состојби на оштетување. Една од овие работи - којашто длабоко возбуди неколку професори од Мискатоник - е лошо оштетена грозотија која јасно потсеќа на чудниот приказ кој Гилман му го даде на универзитетскиот музеј, освен тоа што е поголема, изделкана од некој сперлив син камен наместо од метал и содржи своеобразно закосен постамент - со неодгатливи хиероглифи.

Археолози и антрополози сеуште се обидуваат да ги објаснат бизарните дезени изгравирани врз еден здробен сад од лесен метал чија внатрешна страна содржеше кобни кафеави дамки кога го најдоа. Странци и лековерни баби се подеднакво думежливи за современото распетие од никел со скинато синџирче измешано во ѓубрето и трепетливо утврдено од Џо Мазуревиц како она коешто му го беше дал на кутриот Гилман пред толку години. Некои веруваат дека ова распетие било одвлечкано до запечатеното поткровје од стаорци, додека други мислат дека мора цело време да било на подот во некој ќош во старата соба на Гилман. А трети пак, вклучувајќи го и самиот Џо, имаат теории преразуздани и фантастични за трезвена веродостојност.

Кога беше искорнат навалениот ѕид на собата на Гилман, беше забележано дека едновремено запечатениот тријаголен простор помеѓу таа преграда и северниот ѕид на куќата содржи многу помалку градежен шут, дури и сразмерно со неговата големина, од самата соба, макар што имаше грозоморен слој на постари материјали кои ги вкочанија работниците од ужас. Накратко, подот беше опиплива костурница на коски од мали деца - некои доста современи, но други што се протегаа низ бесконечни степенувања до период толку далечен што ронењето беше скоро потполно. Врз овој длабок коскест слој лежеше нож со огромна големина, очигледна дамност и гротескен, накитен и егзотичен дезен - врз којшто беше натрупан шутот.

Среде овој шут, заглавен помеѓу една падната штица и китка замалтарени цигли од срушениот оџак имаше предмет предодреден да предизвика повеќе додатно счудовидување, притаен страв, и отворено суеверни муабети во Аркам од сѐ друго откриено во опседнатата и клета градба. Овој предмет беше делумно здробениот костур на еден огромен, заболен стаорец, чии облични абнормалности сеуште се тема на дебата и извор на своеобразна воздржливост помеѓу членовите на Мискатонскиот оддел за компаративна анатомија. Многу малку во врска со овој костур излегло на виделина, но работниците кои го најдоа шепотат во потресни тонови за долгите, кафеави влакна со кои беше поврзан.

Коските на ситните шепи, се зборува, наведуваат на шаколики одлики покарактеристични за дробен мајмун одошто за стаорец; додека малиот череп со неговите дивјачки жолти песјаци е со крајна аномалност, личејќи од некои агли како минијатурна, чудовишно уназадена пародија на човечки череп. Работниците се прекрстија од уплав кога наидоа на ова богохулие, но покасно запалија свеќи за благодарност во црквата Св. Станислос, поради пискавото, аветинско крокотење кое чинеа дека веќе никогаш нема да го чујат.